انديشهء ارتجاعى
[ 51 / 52 ] قالَ فَما بالُ الْقُرُونِ الْأُولى * قالَ عِلْمُها عِنْدَ رَبِّي فِي كِتابٍ لا يَضِلُّ رَبِّي وَ لا يَنْسى گفت : حال اقوامى كه ازين پيش مىزيستهاند ، چيست ؟ گفت : علم آن نزد پروردگار من است . پروردگار من نه خطا مىكند و نه فراموش . » اى فرعون ! افكارى كه تو به آنها چنگ زدهاى افكار امم پيشين است . از اينجا معلوم مىشود كه طاغوتان دفاع از رسوم و عادات گذشته را دستمايهء تسلط خود مىشمارند و در اين كار از دو هدف پيروى مىكنند . اول : فريب دادن مردم به اين كه او از مقدساتشان دفاع مىكند ، پس او خود سزاوارتر از ديگران به فرمانروايى است . دوم : ترس از تحول ، زيرا همراه تحول بسا عواملى پديد مىآيد كه قدرت و سلطه را درهم مىكوبد . براى آنها آنچه بيش از هر چيز ديگر اهميت دارد ، همانا ثبات است . فرعون از سرنوشت پيشينيان مىپرسد كه آيا آنها در بهشت هستند يا دوزخ و اگر كافر بودهاند ، چرا خداوند آنها را در دنيا عذاب نكرده است . موسى از پاسخ مستقيم ابا مىكند و از سنت كلى الهى نام مىبرد . به اين