ما شما را به سوى اين فرد يا آن فرد نمىخوانيم ما شما را به خدايى فرا مىخوانيم كه انسانها را آفريده است و سپس آنها را راه نموده است كه چگونه تنفس كنند و چگونه بخورند و بياشامند و از خود دفاع كنند . خداوند وقتى انسانها را مىآفريند مىداند كه آنها نيازمند وسايل تغذيه و حمايتاند و بايد از مواهب حيات بهرهء خود ببرند . پس او را به فضل و كرم خود به همهء اين امور راه مىنمايد . آرى او در واقع آفريدگار حقيقى بندگان خويش است .
از خلال هدايت كردن خدا اشياء را ، بايد كه انسان به هدايت عقل راه يابد و به وسيلهء رسالت الهى منافع و مصالح حقيقى خود را بشناسد .
/ 174
انديشهء ارتجاعى
[ 51 / 52 ]
قالَ فَما بالُ الْقُرُونِ الْأُولى * قالَ عِلْمُها عِنْدَ رَبِّي فِي كِتابٍ لا يَضِلُّ رَبِّي وَ لا يَنْسى
گفت : حال اقوامى كه ازين پيش مىزيستهاند ، چيست ؟ گفت : علم آن نزد پروردگار من است . پروردگار من نه خطا مىكند و نه فراموش . » اى فرعون ! افكارى كه تو به آنها چنگ زدهاى افكار امم پيشين است . از اينجا معلوم مىشود كه طاغوتان دفاع از رسوم و عادات گذشته را دستمايهء تسلط خود مىشمارند و در اين كار از دو هدف پيروى مىكنند .
اول : فريب دادن مردم به اين كه او از مقدساتشان دفاع مىكند ، پس او خود سزاوارتر از ديگران به فرمانروايى است .
دوم : ترس از تحول ، زيرا همراه تحول بسا عواملى پديد مىآيد كه قدرت و سلطه را درهم مىكوبد . براى آنها آنچه بيش از هر چيز ديگر اهميت دارد ، همانا ثبات است .
فرعون از سرنوشت پيشينيان مىپرسد كه آيا آنها در بهشت هستند يا دوزخ و اگر كافر بودهاند ، چرا خداوند آنها را در دنيا عذاب نكرده است .
موسى از پاسخ مستقيم ابا مىكند و از سنت كلى الهى نام مىبرد . به اين