تا زمانى كه هدايت تحقق يابد .
[ 48 ]
إِنَّا قَدْ أُوحِيَ إِلَيْنا أَنَّ الْعَذابَ عَلى مَنْ كَذَّبَ وَ تَوَلَّى
هر آينه به ما وحى شده است كه عذاب براى آن كسى است كه راست را دروغ شمارد و از آن رخ برتابد . » از سياق مطلب برمىآيد كه دومين انديشهاى كه رسالت الهى مطرح مىكند ، انديشهء مسئوليت است و بشر در برابر عملش پاداش مىبيند . پس اگر از هدايت پيروى كند به صلح و « سلام » هم خواهد رسيد ولى اگر تكذيب كند و رخ برتابد نصيب او عذاب است . / 173 اين انديشهاى است كه فطرت و سرشت بشر آن را تأكيد مىكند و آن سنگ بناى كاخ فرهنگ سالم است .
[ 49 ]
قالَ فَمَنْ رَبُّكُما يا مُوسى
گفت اى موسى پروردگار شما كيست ؟ » بشر در طول تاريخ معتقد بوده است كه خدا آفريدگار آسمانها و زمين است . ولى اين اعتقاد همواره با شرك آميخته بوده است .
از اين رو اين سؤال را مطرح كرده است كه وقتى فرعون دربارهء پروردگار موسى و هارون از آنها مىپرسد ، مقصودش چيست ؟ جواب اين است كه شايد فرعون مىخواهد حركت موسى و هارون را از نوع جنبشهاى سياسى زمينى به حساب آورد و هنگامى كه مىپرسد پروردگار شما كيست ؟ يعنى مسئول جنبش شما كيست ؟ فرعون مىگويد : شما مىخواهيد سلطنت مرا براندازيد و دولت ديگرى روى كار بياوريد . ولى موسى به او پاسخ مىدهد كه ما را قصد برافكندن اين حكومت يا آوردن آن حكومت نيست . ما مىخواهيم نوع بشر و بويژه بنى اسراييل را برهانيم . آن هم نه تنها از بندگى تو ، بلكه از بندگى هر سلطهء ديگرى . دعوت ما به بندگى خداست كه آزادى مطلق است .
[ 50 ]
قالَ رَبُّنَا الَّذِي أَعْطى كُلَّ شَيْءٍ خَلْقَهُ ثُمَّ هَدى
گفت :
پروردگار ما ، همان كسى است كه آفرينش هر چيز را به او ارزانى داشته و سپس هدايتش كرده است . »