است .
/ 135
فَاخْلَعْ نَعْلَيْكَ
پاى افزارت را بيرون كن . » نخستين فرمان بيرون آوردن كفشها بود به احترام كلام خدا .
إِنَّكَ بِالْوادِ الْمُقَدَّسِ طُوىً
كه اينك در وادى مقدس طوى هستى . » چرا كفشها را بيرون آورد ؟ چه رابطهاى ميان بيرون آوردن كفشها و انسان در يك مكان مقدس است ؟ چرا آن مكان مقام تقدس يافته است ؟
اما جواب : به نظر من بيرون آوردن كفش رمزى است كه به تجرد انسان از همهء علايق اشارت دارد و تا اين تجرد نباشد پرتو آسمانى را نتواند يافت .
وقتى كه به زن و فرزند به مقام و مال و جاه دلبسته باشد هرگز معنى رسالت الهى را در نيابد .
زمانى كه تو از همه علايق مجرد شدى به خدا توجه مىيابى . در حج هم همين گونه است در آنجا نيز فرمان مىشود كه لباسها را از تن بيرون كنند و لباسى ساده بر تن پوشند . آن كه احرام مىبندد از همهء علايق زمينى و ارزشهاى مادى دل برمىكند و به خداى تبارك و تعالى روى مىآورد .
بعضى از كوتهبينان نظران پنداشتهاند از اين روى به موسى خطاب شد كه كفش بيرون كند ، كه كفشهاى او از پوست خر بود ولى در حديثى به جا مانده از حضرت حجت ( عج ) ، در كتاب كمال الدين و تمام النعمه از عبد اللَّه القمى چنين روايت شده كه : من به امام دوازدهم عرض كردم يا بن رسول اللَّه مرا بگوى از خطاب « پاى افزار بيرون كن » كه خدا در وادى مقدس طوى به موسى خطاب كرد . بعضى مىگويند از اين رو چنين فرمانى آمد كه كفشهاى او از پوست مردار بود . حضرت فرمود : آنان كه چنين پنداشتهاند مردمى نادانند و گويى نبوت او را انكار مىكنند .
اين سخن كه مىگويند از دو اشتباه خالى نيست . / 136 يا نماز موسى در آن كفشها جايز بوده يا جايز نبوده است . اگر نمازش در آنها جايز بوده پس پوشيدن آنها در آن بقعه هم جايز بوده است ، زيرا آن بقعه هر چه هم مقدس و مطهر بوده باشد از نماز مقدستر و مطهرتر نبوده است و اگر نماز موسى در آن كفشها جايز نبوده است لازم مىآيد كه