است . ولى نوافل را در اماكن متعدّد بخوانيد كه براى شما شاهد باشند .
تبصره : آنكه گفتهايم انسان آنچه را ادراك مىكند از حيث توحّد و احديّت وجودى خود ادراك مىكند از اين رو است كه معانى را كه علوم و حقائقاند صورت جمعى و وحدانى است كه تفرّق و تشتّت از آن عالم طبيعت است و بين غذا و مغتذى سنخيّت شرط است ، فافهم .
و اين توحّد و احديّت وجودى بدون اطمينان خاطر حاصل نمىشود و با اضطراب خاطر نيل به صور جمعى معارف الهى صورت نمىيابد ، و همچنين با حديث نفس و هواجس نفسانى ذكر و دعا صافى و خالص نمىگردند و اثر شايسته نمىدهند .
نمىبينى كه حق سبحانه مىفرمايد :
أيَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُ . ارْجِعى الى رَبِّكِ راضِيَةً مَرْضِيَّهً . فَادْخُلى في عِبادى . و ادْخُلى جَنَّتى
[ 135 ] و در ربّ مضاف به خود هم تأمّل و دقّت بنما تا بيابى كه ربّ تو كيست و هر كس مىگويد ربّى و يا ربّ . اين ربّ همان جدول وجودى هر كلمهء نورى موجودى از ذرّه تا بيضا است كه از بحر بيكران وجود مطلق و صمد حق منشعب است .
جدولى از بحر وجودى حسن * بى خبر از جدول و درياستى
و اين ارباب كلمات جزئيّه در راه استكمالاند كه به ربّ كامل مكمّل خود برسند كه
انَّ الى رَبِّكَ الْمُنْتَهى
. آن ارباب نهرهايند و اين ربّ رود نيل
قُلْ لَوْ كانَ الْبَحْرُ مِداداً لِكَلِماتِ رَبِّى لَنَفِدَا الْبَحْرُ قَبْلَ أنْ تَنْفَدَ كَلِماتُ رَبِّى وَ لَوْ جِئْنا بِمِثْلِهِ مَدَداً
( كهف : 110 ) . [ 136 ]
اين نكتهء عليا همانست كه عارف صدر قونوى در تفسير فاتحه افاده فرموده است ، و علاّمه ابن فنّارى در « مصباح الانس » نقل كرده است كه :
« انّ الربّ اسم كلّىّ سار بجميع معانيه في جميع الاسماء الكلّيّة و الجزئيّة و ظاهر في كلّ اسم بحسبه ، فكلّ موجود حقيقته منتشأة من حقيقة الهيّة أصليّة أو فرعيّة إلى ما لا يتناهى ، كان الوجود المضاف إليه الظّاهر في المراتب الكونيّة