مىشود ، چه مفاد « و كذلك نجزى المحسنين » در سياق آيه اين است كه انسان و اصل و نازل به منزل احسان به مشرب موسوى يعنى به نبوت مقامى در اصطلاح اهل توحيد نائل مىگردد هرچند وى را منصب موسوى كه فضل نبوت تشريعى است حاصل نمىشود ، و آن بزرگى كه گفته است :
از عبادت نى توان اللّه شد * ميتوان موسى كليم اللّه شد
همين معنى را اراده كرده است . و منزل احسان مقام مشاهده و كشف و عيان است و آن را مراتب است : آغاز آن اين كه أنّ اللّه كتب الاحسان على كلّ شىء ، و پس از آن اين كه الاحسان أن تعبد اللّه كأنّك تراه كه تعليم و خطاب به اهل حجاب است ، و انجام آن به رفع كأن يعنى لم أعبد ربا لم أره زيرا كه و اللّه فى قبلة المصلّى ، خوشا آنان كه دائم در نمازند .
و بدان آنچه كه در ولايت تشريعى و تكوينى گفتهايم هر دو در مقام توحيد فعل بازگشت به يك ولايت مىكند ، لا إله الا اللّه وحده وحده وحده كه توحيد ذات و توحيد صفات و توحيد افعال است نه تأكيد لفظى ،
وَ إِلَيْهِ يُرْجَعُ الْأَمْرُ كُلُّهُ
،
إِلَيْهِ يُرْجَعُ الْأَمْرُ
،
قُلْ كُلٌّ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ
،
إِنَّ إِلى رَبِّكَ الرُّجْعى
و
أَنَّ إِلى رَبِّكَ الْمُنْتَهى
.
لذا با اين كه در يك جاى قرآن فرمود :
قُلْ يَتَوَفَّاكُمْ مَلَكُ الْمَوْتِ الَّذِي وُكِّلَ بِكُمْ
« 1 » در جاى ديگر آن فرمود :
اللَّهُ يَتَوَفَّى الْأَنْفُسَ حِينَ مَوْتِها وَ الَّتِي لَمْ تَمُتْ فِي مَنامِها
« 2 » ، فافهم .
ديدهاى خواهم سبب سوراخ كن * تا حجب را بركند از بيخ و بن
و نيز بدان كه خداوند متعال در قرآن كريم ، خود و رسول و مؤمنون را ولىّ
هامش
( 1 ) سجده / 12 .
( 2 ) زمر / 43 .