اللّه عليه دليل اين مرتبهء فوق تجرد است كه علاوه بر مجرد بودن او را حد يقف نيست ، فتبصر .
علاوه اينكه قوهء عاقله شأنى از شئون نفس است نه اينكه خود نفس ناطقه باشد .
ما اين مسائل را مبوب و مستوفى در دروس معرفت نفس كه در دست تأليف است مبرهن نمودهايم و اين چهار مرتبه نفس كه مرحله طبع ، منزل خيال ، و مقام عقل ، و شأن لا يقفى است از اصول و امهات مسائل معرفت نفس است ، و اللّه ولىّ التوفيق .
قلب عالم امكان و قلب قرآن و ليلة القدر
انسان كامل قلب عالم امكان است ، و قلب برزخ بين ظاهر و باطن است ، و همه قواى روحانى و جسمانى از او منشعب و از او فيض به آنها مىرسد انسان كامل كه واسطهء فيض است و از او به ديگر شعب قواى روحانى و جسمانى فيض مىرسد ، جالس در حد مشترك بين عالم ملك و ملكوت است كه با هريك آن دو به وجهى مشارك است ، هم مانند ملائكه مطلع بر ملكوت سموات و ارض است و نصيبى از ربوبيّت دارد و هم چون بشر است كه مطعم و مشرب و منكح دارد . هرچند هر انسانى را نصيبى از ربوبيّت است ، لكن مرتبه تامّه آن انسان كامل را است چنان كه عبوديت او نيز عبوديت تامه است .
ادراك مراتب پنجگانه قلب كه قلب نفسى ، و قلب حقيقى متولد از مشيمه جمعيت نفس ، و قلب متولد از مشيمه روح يعنى قلب تجلى وجودى باطنى ، و قلب جامعه مسخّر بين حضرتين - يعنى حضرت اسم ظاهر و حضرت اسم باطن - و قلب احدى جمعى محمّدى صلّى اللّه عليه و إله و سلم كه در فصل پنجم از فصول فاتحه مصباح الانس شرح مفتاح الغيب مبين است ، در اين مقام ضرورى است ، و اللّه