فرمود : و لا يحتمل أحد من الخلائق أمره بكماله حتى يحدّه لانّه من حدّ شيئا فهو اكبر منه ، ببين بيان انسان كامل چقدر كامل است .
اين گونه لطائف عبارات و دقائق معانى به غير از ائمه معصومين ما عليهم السّلام از ديگر صحابه و تابعين و علماى اعصار و امصار نقل نشده است .
وعاى علم مجرد از ماده است
در بيان حقيقت و تعريف اين وعاى معارف امير عليه السّلام فرمود : كلّ وعاء يضيق بما جعل فيه ، الّا وعاء العلم فانه يتّسع به « 1 » .
اين كلام صادر از بطنان عرش تحقيق فرمايد كه هر آوند به آنچه در او نهاده شد گنجايش آن تنگ مىگردد . جز آوند دانش كه گنجايش آن فزونتر مىگردد .
يعنى ظرف علم كه نفس ناطقهء انسانى است از جنس موجودات طبيعى و مادى نيست بلكه موجودى از عالم وراى طبيعت است كه هرچه مظروف او يعنى علم در او نهاده شود سعه وجودى او بيشتر مىگردد يعنى او را مقام فوق تجرد است .
و چون ارزش انسان به معارف او است پس بهترين ظرفهاى علم - يعنى نفوس انسانى - آن ظرفى است كه گنجايش آن بيشتر است . امام مجتبى عليه السّلام فرمود : چون خداوند متعال قلب پيغمبر اكرم را بزرگتر از قلبهاى ديگر ديد او را به پيغمبرى برگزيد . سبحان اللّه عظمت وجودى قلب خاتم صلّى اللّه عليه و إله و سلم چه اندازه بايد باشد تا ظرف حقائق كتاب اللّه قرآن فرقان بوده باشد ؟ !
نَزَلَ بِهِ الرُّوحُ الْأَمِينُ عَلى قَلْبِكَ
« 2 » ،
قُلْ مَنْ كانَ عَدُوًّا لِجِبْرِيلَ فَإِنَّهُ نَزَّلَهُ عَلى قَلْبِكَ
« 3 » .
هامش
( 1 ) نهج البلاغه ، حكمت 205 .
( 2 ) شعراء / 193 .
( 3 ) بقره / 97 .