وَ أَنَّهُمْ مُفْرَطُونَ
- و اين كه آنان را به سوى آن مىرانند . » يعنى شتابان روانهء دوزخ مىشوند ، از آن روى كه در رفتن به آن بر ديگران پيشى مىگيرند ، و افراط به معنى اسراف است و سرّ آن اين است كه صاحب آن بر ديگران پيشى مىجويد ، و بنا بر اين تفسير معنى آيه آن مىشود كه صاحبان اين نظريه پيش از ديگران به آتش درمىآيند .
اين فرو افتادن براى چيست ؟
[ 63 ] و اين پرسش باقى مىماند كه : چرا اين گروه به اين اندازه به حضيض فرومىافتند ؟ و چرا بر خدا دروغ بستند ؟
بدان سبب كه به انجام دادن كارهاى بد پرداختند ، و شيطان كارهاى بدشان را براى ايشان آراست و آنها را نيك جلوهگر ساخت ، و بدين گونه شيطان به صورت نزديكترين دوست ايشان درآمد ، و سبب رسيدن آنان به عذابى دردناك شد .
تَاللَّهِ لَقَدْ أَرْسَلْنا إِلى أُمَمٍ مِنْ قَبْلِكَ فَزَيَّنَ لَهُمُ الشَّيْطانُ أَعْمالَهُمْ فَهُوَ وَلِيُّهُمُ الْيَوْمَ
- به خداى سوگند كه به امتهايى پيش از تو ( رسولان ) فرستاديم ، پس شيطان كارهاى ( بد ) ايشان را در نظرشان آراست پس به همين سبب او دوست و ولىّ ايشان در آن روز است . » شايد لفظ « اليوم » دلالت بر مرحلهاى از تزيين و آراستن اعمال به توسط شيطان بوده باشد ، خواه در دنيا و خواه پس از مرگ ، اما / 81 در اين جا انحراف ايشان از حق آنان را بر اين وامىدارد كه پيوسته به جستجوى شيطانهاى بشرى برخيزند تا از آنها پيروى كنند ، و اما در آخرت همين اشخاص آنان را به سوى آتش جهنم مىرانند .
وَ لَهُمْ عَذابٌ أَلِيمٌ
- و گرفتار عذابى دردناك خواهند شد . »