كافى نيست ، بلكه او يك پليدى است كه اجتناب و پرهيز كردن از او واجب است ، و بايد خود را در برابر او نيرومند سازند و از او پرهيز كنند و بر او بشورند و به فرمانهاى او گردن ننهند ، و اگر چنين نمىبود خداوند متعال كار بندگان را به خودشان واگذار نمىكرد كه براى خود فرمانروايى برگزينند ، يا اگر خواستند در برابر كسى كه در صدد بهرهكشى از آنان و گمراه ساختن ايشان برآمده است خاموش بمانند ، هرگز . . . بلكه حجت را بر ايشان تمام كرده و براى هر گروهى از مردم فرستادهاى را مبعوث كرده است كه او را مقتداى خود قرار دهند و با هم به همكارى برخيزند تا هيچ كس از ايشان نتواند بگويد كه من چيزى نمىدانستم و بىخبر بودم .
فَمِنْهُمْ مَنْ هَدَى اللَّهُ وَ مِنْهُمْ مَنْ حَقَّتْ عَلَيْهِ الضَّلالَةُ
پس بعضى از ايشان چنانند كه خدا هدايتشان مىكند ، و بعضى ديگر چنانند كه گرفتار گمراهى مىشوند و خود سبب آن بودهاند . » آن كس كه به هدايت مىرسد ، البته خدا راهنماى او است ، ولى پس از آن كه خود وى راه راست و هدايت را برگزيند و خواستار آن شود ، و آن كس كه گمراه مىشود نيز خدا او را گمراه مىكند ولى پس از آن كه خود وى گمراهى را برگزيده است ، و به همين سبب پروردگار ما گفت :
حَقَّتْ عَلَيْهِ الضَّلالَةُ
يعنى پس از برگزيدن گمراهى گمراه شدن وى وجوب پيدا كرد ، و هر كس بايد مسئوليت خود را تحمل كند .
فَسِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَانْظُرُوا كَيْفَ كانَ عاقِبَةُ الْمُكَذِّبِينَ
- پس در زمين سير كنيد تا ببينيد كه پايان كار تكذيب كنندگان چگونه بوده است . » / 53 اگر خدا كفر را براى بندگانش پسنديده است ، ديگر چرا بايد كافران را عذاب كند ؟ ! [ 37 ] و بار ديگر پروردگارمان تأكيد مىكند كه هدايت اجبارى از جانب خدا نيست ، و به همين سبب هيچ كس نبايد چشم به راه آن باشد كه پيغمبرى بيايد و او را مجبور به هدايت سازد ، و نمىتواند بگويد كه چون كسى براى مجبور كردن من به هدايت نيامده است پس من هيچ گناه و تقصيرى مرتكب نشدهام . هرگز چنين