است ديگر راه گريزى وجود ندارد ! [ 34 ] دنيا بدين گونه بر اساس سودمند شدن از عقل و اراده براى آدمى به وجود آمده است ، و كافران فايدهاى از آن به دست نمىآورند .
/ 51
فَأَصابَهُمْ سَيِّئاتُ ما عَمِلُوا وَ حاقَ بِهِمْ ما كانُوا بِهِ يَسْتَهْزِؤُنَ
- پس نتيجهء بديها و كارهاى زشتى كه انجام داده بودند به ايشان رسيد ، و آنچه كه مورد ريشخند و استهزاى ايشان بوده برايشان فرود آمد . » فكر و انديشهء حقى كه در معرض ريشخند آنان قرار داشت از آنان انتقام گرفت ، به همان گونه كه كارهاى زشت و بد ايشان به سختيها و دشواريهايى تحول پيدا كرد كه زندگيشان را تباه كرد .
[ 35 ] پس چشم به راه آن بودن كه حق تبليغ شدهء به مردمان به واقعى قابل رؤيت تحول پيدا كند ، خطايى بزرگ است كه هلاك شدگان پيش از ما مرتكب آن شدند ، و بر ما است كه از آن دورى گزينيم ؛ و خطر ديگر قدرى و جبرى بودن است و اعتقاد به اين كه خدا ما را آزاد نيافريده است تا با عقل و ارادهاى كه به ما بخشيده نيك و بد را از هم بازشناسيم و بر راه درست زندگى كنيم ، و اين كه در كارهايى كه مىكنيم آزادى كامل و در برابر آن مسئوليت تمام داريم ، و اگر جز اين مىبود به اجبار و بدون اراده همهء كارها را به انجام مىرسانيديم ، ما را بر آن مجبور مىكرد كه پرستش طاغيان را ترك كنيم .
وَ قالَ الَّذِينَ أَشْرَكُوا لَوْ شاءَ اللَّهُ ما عَبَدْنا مِنْ دُونِهِ مِنْ شَيْءٍ
- كسانى كه شرك ورزيدند گفتند : اگر خدا مىخواست ما چيزى را جز او نمىپرستيديم . » نه به پرستش مال تجسم يافتهء در سرمايهدارى مىپرداختيم ، و نه نيروى تجسم يافتهء در طاغوت را مىپرستيديم ، و نه به بندگى و اطاعت از ميراث تحقق يافته در پدران و نياكان خويش متمسك مىشديم .
نَحْنُ وَ لا آباؤُنا وَ لا حَرَّمْنا مِنْ دُونِهِ مِنْ شَيْءٍ
- از خودمان و پدرانمان ، و نه حرمت چيزى جز او را در نظر مىگرفتيم . » تا بگوييم كه اين حلال است و آن حرام بر حسب هواى نفس خودمان ، كه