تمام آنچه ذو القرنين انجام داد ، فراهم آوردن كارشناسى و تنظيم بخشيدن به نيروى مردم در بناى آن سد بود ، و او نه آهنى فراهم آورد و نه مسى و نه نيروى بشرى ، چه همهء امكانات در منطقه به صورت فراوان وجود داشت ، و با وجود اين اهالى آن منطقه براى دست يافتن به انجام چنين عملى به راهى دسترس نداشتند كه يا اين امر نتيجهء اختلافات موجود ميان ايشان بود ، يا نامنظم بودن نيروهاى ايشان ، يا به سبب وجود كمبودى در كارشناسى تمدنى آنان ، چه از اين مطلب آگاه نبودند كه با جمع آوردن پارههاى آهن و گداختن آنها و بر روى آن مس گداخته ريختن مىتوانند سدى محكم و استوار بنا كنند ، و اين تأكيدى بر آن است كه / 486 سلطهء استوار و نيرومند آن سلطه است كه نيروهاى مردم را جمع كند و آن را آمادهء براى به كار بردن در راه مصلحت خودشان به كار اندازد .
ما هم اكنون مشاهده مىكنيم كه در سرزمين خودمان به صناعتهاى سنگين نيازمنديم ، در صورتى كه همهء امكانات را در تصرف خود داريم تا آن صناعتى را به وجود آوريم . چرا چنين است ؟
از آن روى كه براى چنين كارها آماده ساختن همهء نيروها و كارمايههاى ملت ضرورت دارد ، و به همين جهت مىبايستى دولت و دستگاه حاكم به تأسيس دانشگاههايى بپردازد تا صاحبان صلاحيت براى انجام دادن اين گونه كارهاى تخصصى از آنها بيرون آيند كه از استفادهء از امكانات بشرى و مادى دربارهء اين امور آگاه باشند ، و اين خود يكى از فايدههاى اساسى دولت و حكومت دانا و حكيمى است كه مىبايستى كانيها را استخراج كند و برنامههاى بزرگ را براى توليد كارمايه ( انرژى ) از نفت و برق به جريان اندازد ، و راهها و پلها را بسازد و بنادر را بنا كند ، و سپس نقشه و پول و قوانين شايستهاى براى ايجاد صنايع سنگين فراهم آورد ، و از آن پس زمان تحمل رنج و تلاش و كوشش و ابداع و اختراع پيش خواهد آمد .
وعدهء خدا
[ 98 ]
قالَ هذا رَحْمَةٌ مِنْ رَبِّي فَإِذا جاءَ وَعْدُ رَبِّي جَعَلَهُ دَكَّاءَ وَ كانَ