است كه آيات را به ياد او آورد و توجهش را به آنها جلب كند ، / 444 ولى چون او را به مطلب يادآورى مىكنند و آيات را براى او مىخوانند ، آنها را ترك مىكند و از آنها به هدايت نمىرسد ، پس ستمگرترين ستمگر است .
وَ نَسِيَ ما قَدَّمَتْ يَداهُ
- و آنچه را كه دستهايش انجام داده است فراموش مىكند . » حقيقتى اساسى را فراموش كرد ، و آن اين كه : او انسانى غير عالم است و غير فاضل ، و بلكه نادان و غرق در گناه است ؛ انسان بر خود ستم روا داشت و به ارتكاب خطاها و گناهان پرداخت ، و همينها مانعى بر سر راه او براى رسيدن به هدايت شد ، پس چنان شايسته است كه خود را به اراده و عزم مسلح كند ، و از اين مانع ، به جاى غافل ماندن از آن و فراموش كردن آنچه پيشتر با دستهاى خود انجام داده بود ، بگذرد .
از اين جا مىدانيم كه رسيدن به هدايت نيازمند گذشتن از سدّ و مانع دشواريها است ، و به تعبير قرآن ، ( اقتحام العقبة ) يعنى گذشتن دشوار از يك گردنهء كوهستانى سخت است ، و آن كس كه از گردنه نگذرد ، و به عزيمت شايسته براى عبور از موانع مسلح نباشد ، هرگز به هدايت دست نخواهد يافت .
إِنَّا جَعَلْنا عَلى قُلُوبِهِمْ أَكِنَّةً أَنْ يَفْقَهُوهُ
- ما بر دلهاى ايشان پوششهايى نهادهايم تا نتوانند آن ( قرآن ) را فهم كنند . » آيا اين حجابها و پوششها چيست ؟
گناهان و معصيتهايى است كه مرتكب آنها مىشوند و بر انجام دادن اين كار اصرار مىورزند ، و همينها است كه بر روى قلبهاى ايشان به صورت پردههايى ستبر بر روى هم قرار مىگيرد و از نفوذ يافتن هدايت به آنها جلوگيرى مىكند .
وَ فِي آذانِهِمْ وَقْراً
- و در گوشهاى ايشان سنگينى ( پديد مىآوريم ) . » « وقر » به معنى چيزى سنگين است ، و در آن هنگام كه آدمى چيزى را نمىشنود ، چنان احساس مىكند كه چيزى سنگين در گوش او قرار گرفته و مانع شنيدن او شده است .