مىاندازد ، و اين حاكى از فضل گسترده و بردبارى بزرگ او است . و شايد براى آن است كه وى را به تدريج به سرنوشت سياهش گرفتار سازد .
حقيقت سوم : اين تأخير پيدا كردن كيفر جز براى مدتى معلوم و شناخته نيست ، كه اندازهء آن در نزد خداوند متعال معلوم است ، و چون اجل فرارسد ديگر تأخيرى به آن راه ندارد ، و اين نيز به نوبهء خود قضيهء مهمى است كه اگر آدمى آن را احساس كند ، قادر بر آن خواهد شد كه در برابر نادانى خود بايستد و به حقايق برسد .
براى آن كه قرآن اين حقايق را بيشتر آشكار سازد ، براى ما مثلى از واقعيت موسى ( ع ) و كوشش و تلاش او براى دست يافتن به دانش و شناخت مىزند .
در اين مجموعه از آيات ، قرآن اين مطلب را به ياد ما مىآورد كه انسان ، در حالات تحمل رنج و تعب و ستمديدگى ، و مشغول بودن ذهن او به قضايايى فرعى ، گاه امور مهم را از ياد مىبرد .
موسى با جوان همراه خود به سفرى دراز پرداخت كه مايهء رنج و آكنده از دشواريها بود ، و از سختى سفر گرفتار درد و رنجى سخت شدند ، و چنان بود كه همراه برداشتن غذايى را كه براى سفر خود آماده ساخته بودند از ياد برد ، و فراموشى نيز از شيطان است ، و در امان بودن از آن تنها از راه به ياد بودن مستمر از خداوند متعال فراهم مىآيد ، و از اين گذشته سبب ديگرى نيز براى نادانى وجود دارد و آن :
دورى گزيدن آدمى از آيات خدا و منصرف شدن از آنها است .
شرح آيات :
آثار ستم و ستمگرى
[ 57 ]
وَ مَنْ أَظْلَمُ مِمَّنْ ذُكِّرَ بِآياتِ رَبِّهِ فَأَعْرَضَ عَنْها
- و چه كس ستمگرتر از كسى است كه چون آيات پروردگارش را به ياد او آورند ، از آنها دورى جويد و اعراض كند . » آيات خدا آشكار و پراكندهء در هر مكان است ، ولى انسان نيازمند كسى