به جستجوى هر وسيله برمىخيزد تا با ميانجيگرى آن از حفظ كردن امانت عقل بگريزد ، و سنگينى مسئوليتهاى خويش را از دوش كم كند ، و در پى يافتن راه گريزى از هدايت است تا از سختى بسيار شديدى كه در سفر پر مشقت از سرزمين طبيعت به اوج كمال مىبيند خلاص شود ، و چون طبيعت جدلى دارد ، بر او لازم است كه سخت بكوشد تا در برابر اين طبيعت مقاومت و ايستادگى نشان دهد ، و به اين معرفت دست يابد كه اگر نفس خويش را به حال خود رها كند ، نفس متمايل به هوا و فرمان دهنده به بدى او را به جدل و دورى جستن از حقيقت و فروافتادن به حضيض شهوتها خواهد خواند .
اى انسان ! بر تو واجب است كه مقاومت كنى ، چه دست يافتن به علم نيازمند به كوشش و مجاهدت است ، و راهيابى و هدايت نيازمند تلاش ، و كامل شدن نيازمند به مقاومت پيوسته در برابر انگيزههاى هواى نفس ، تا از اين راه به كمال برسى .
شايد اگر اندكى در كلمهء جدل تعمق كنيم ، به شناخت طبيعت انسانى دست يابيم كه آفريدهء مجموعهء متناقض از هواها و تمايلات و گرايشها و چيزهاى مشابه اينها است ، پس انسان / 437 پيوسته در حالت مجاذبه و همربايى درونى است ، و در نفس تو مجموعهاى از جاذبههاى مختلف وجود دارد كه هر يك از آنها تو را به طرفى جذب مىكند ، يكى تو را به طرف فرمانبردارى از پدران مىكشد ، و ديگرى به غلوّ و مبالغهء در دوستى فرزندان دعوت مىكند ، و سومى از تو مىخواهد كه گداختهء در جريانها شوى و نظاير اينها ، و همهء اين عوامل در عقل و تفكر تو تأثير دارد ، و رسيدن به كمال براى تو ميسر نيست ، مگر اين كه همهء اين ريسمانهاى طبيعت را قطع كنى .
به همين سبب در احاديث آمده است كه : در قلب انسان 33 فرشته و 33 شيطان وجود دارد ، و يكى از آن فرشتگان مجسم كنندهء صبر است ، و ديگرى يقين ، و سومى تقوا ، و همچنين . . . و از آن شيطانها يكى غيبت را تجسم مىبخشد ، و ديگرى تهمت ، و سومى فسق و فجور و . . . و فرشتگان و شياطين و آنچه كه نمايندهء آنند ،
تفسير هدايت (فارسى) — صفحة 436
مساهمون: احمد آرام
ص٤٣٦