درونمايهء خود برانگيزد ، حقى است كه هيچ شكى در آن نيست .
وَ بِالْحَقِّ أَنْزَلْناهُ وَ بِالْحَقِّ نَزَلَ
- و آن را به حق فروفرستاديم و به حق نازل شد . » خدا مقدر كرده بود كه آن را به حق نازل كند
وَ بِالْحَقِّ أَنْزَلْناهُ
و اين تقدير تحقق يافت
وَ بِالْحَقِّ نَزَلَ
و محتواى آن حق است
وَ بِالْحَقِّ أَنْزَلْناهُ
و ثمرات آن حق است
وَ بِالْحَقِّ نَزَلَ
و حقى كه خدا با آن فروفرستاده
وَ بِالْحَقِّ أَنْزَلْناهُ
استمرار پيدا خواهد كرد
وَ بِالْحَقِّ نَزَلَ
. مگر پروردگار ما نگفته است :
إِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنَا الذِّكْرَ وَ إِنَّا لَهُ لَحافِظُونَ
- ما ذكر ( قرآن ) را فروفرستاديم و ما پاسدار آنيم » پس كسى به تغيير دادن آن توفيق نيافته و هرگز پس از اين نيز كسى به تغيير آن موفق نخواهد شد ؛ اين دو كلمه را بايد بدين گونه فهم كنيم .
بعضى از مفسران گفتهاند كه : نزول قرآن مصاحب و همراه با حق بوده ، به همان گونه كه حق مصاحب قرآن بوده است ، و مىپرسيم كه معنى باء در گفتهء او بالحق چيست ؟
/ 322 باء حرف جرّ است براى خواستار يارى شدن ، پس اگر بگويى : ( اكتب بالقلم با قلم بنويس ) ، يعنى براى نوشتن از قلم بهرهمند شو ، و همين معنى در آيه صحت دارد ، زيرا كه حق محتواى قرآن و جوهر آن است و بلكه هر آيه از آن دليلى بر حق است ، از آن روى كه براى احقاق حق و همهء حق نازل شده است .
خداوند متعال گفت :
وَ يُرِيدُ اللَّهُ أَنْ يُحِقَّ الْحَقَّ بِكَلِماتِهِ وَ يَقْطَعَ دابِرَ الْكافِرِينَ
- و خدا مىخواهد كه حق را به وسيلهء كلماتش تحقق بخشد ، و نسل كافران را براندازد » ( 7 / الانفال ) .
وَ ما أَرْسَلْناكَ إِلَّا مُبَشِّراً وَ نَذِيراً
- و ما تو را جز همچون مژده دهنده و بيم دهنده به رسالت نفرستاديم . » رسول نسبت به كسانى كه به رسالت بر ايشان مبعوث شده ، كارى جز آن ندارد كه : اگر ايمان آوردند به آنان بشارت و مژدهء خير دهد ، و اگر كافر شوند از عذاب خدا آنان را بترساند ، و رسول كفيل يا وكيل ايشان نيست و صلاحيت تغيير