آفرينش آدمى را بار ديگر تجديد كند ؟ !
وَ جَعَلَ لَهُمْ أَجَلًا لا رَيْبَ فِيهِ
- و براى آنان اجل و لحظه پايان عمرى قرار دارد كه هيچ شكى در آن نيست . » / 315 اجل حتمى و همهء امور انسان از زيستن و مردن و بار ديگر به زندگى بازگشتن به دست خدا است ، و اگر خداوند متعال زمان عذاب دادن ايشان را به تأخير مىاندازد ، براى رحمت او نسبت به ايشان است ، و اين كه اجل از پيش تعيين شدهء براى آنان اجرا شود ، و شايد آنان از كارهاى زشت و كفر خويش بازگردند ، ولى ايشان به جاى آن كه از اين نعمت خداداد سپاسگزارى كنند و از آخرين فرصت بهرهمند شوند ، به خدا كفر مىورزند و كفران نعمت اجل مىكنند ، بلكه پس افتادن زمان اجل را دليلى براى نبودن عقاب و عذاب مىشمرند ، آيا اين منتها درجهء كفران نعمت نيست ؟ ! آرى هست ، و سؤالى كه پيش مىآيد آن است كه : اين كفران براى چيست ؟ و پاسخ اين : زيرا كه بر خود و بر مردم ستم كردند ، و به حقوق خدا و حقوق مردمان به تجاوز پرداختند .
فَأَبَى الظَّالِمُونَ إِلَّا كُفُوراً
- پس ستمگران از انجام هر كار ديگر جز كفران نعمت خوددارى كردند . » هر اندازه گناه و جرم افزايش يابد ، قلبها از ايمان پوشيدهتر مىشود و مردمان به كفر و كفران نعمت رو مىكنند ، و اين انديشهاى است كه بيان آن بارها در قرآن كريم تكرار شده است ، و در اين باره تجربهاى شخصى وجود دارد كه هر كس مىتواند آن را در نفس خود ملاحظه كند ، و آن اين كه شيطان آدمى را به ارتكاب معصيتى وامىدارد ، و او قلب خويش را در حال اعراض و دورى گزيدن از ذكر خدا مىيابد ، و در نماز خاطر خويش را به چيزهاى ديگرى جز ياد خدا مشغول مىبيند ، ولى در آن هنگام پاك و پاكيزه باشد ، قلب را متصل به نور خدا مشاهده مىكنى ، حتى در غير نماز .
[ 100 ]
قُلْ لَوْ أَنْتُمْ تَمْلِكُونَ خَزائِنَ رَحْمَةِ رَبِّي إِذاً لَأَمْسَكْتُمْ خَشْيَةَ