بدان سبب كه نعمتها را از ذات خود مىداند و استمرار و پيوسته بودن آنها را مىبيند ، و بر آنها متكى مىشود ، و چون از ميان برود ، دچار صدمه و آسيب مىشود و فرومىريزد ، بدان جهت كه متكا و مورد اعتماد خود را از كف داده است ، و به همين جهت نوميدى او را فرامىگيرد .
اما در مؤمنان خداوند متعال اين نقص را كه از طبيعت آدمى برمىخيزد ، با قرآن كه مكمل اين نقص است شفا مىدهد ، و او را متكى بر خداى مىسازد ، و بردبارى و اميد را به او الهام مىكند .
شخصيت و روش عمل
[ 84 ] و مردمان از لحاظ مقدار بهرهمندى آنان از وحى با يكديگر متفاوتند ، و اختلاف از شخصيتهاى درونى آنان سرچشمه مىگيرد كه برخاستهء از صفات و عادات مختلف و متباين است .
و على رغم آن كه خداوند متعال به آدمى آن اندازه قدرت و معرفت بخشيده است كه مىتواند شخصيت خويش را بدان گونه كه خواستار آن است طرح ريزى كند ، ولى اگر چنين نكند ، هر چه زودتر به لگام شخصيت ساخته نشده بدان گونه كه شايسته است كشيده مىشود ، و اعمال او متوجه به سوى شخصيت خودش مىشود ، و حتى ايستار او نسبت به معارف الاهى نيز از نوع شخصيت وى تأثير مىپذيرد ، و همچنين صفات و عادات و ملكات وى .
قُلْ كُلٌّ يَعْمَلُ عَلى شاكِلَتِهِ
- بگو كه هر كس بنا بر روش خود عمل مىكند . » چنان مىنمايد كه اصل كلمهء شاكله ، مشتق از شكل به معنى لگام و دهانهء مركب است / 299 و مناسبترين معنى براى آن در اين آيه روش و مذهب يا طبيعت و خلقت است ، و بدين گونه معنى آيه آن مىشود كه هر شخص بنا بر روش و طريقهء خود در كارها و پيشامدها عمل مىكند ، و به همين سبب ظاهر عمل او از ضمير و نيت او خبر مىدهد ، و بنا بر اين اعمال مردمان تعبير كنندهء روشها و طبايع و عادات