احوال طبيعى اين حتمى بودن را براى آن فراهم مىآورد ، بدان سبب كه كفر بر خلاف جريان كلى طبيعت سير مىكند ، در صورتى كه رسالتهاى خدا پيروز مىشوند و پيش مىروند ، از آن روى كه در مسير طبيعى زندگى پيش مىروند ، به همان گونه كه با فطرت نيز توافق و هماهنگى دارند .
نماز
[ 78 ] چگونه انسان در برابر فشارهاى شيطان مقاومت مىورزد ؟ سياق قرآنى به اين پرسش ، پس از آن كه نقشههاى ابليس را براى اغوا كردن و فريب دادن فرزندان آدم و راندن آنان به طرف آتش بيان كرد ، پاسخ مىدهد ، و اين پاسخ به گزاردن نمازهاى واجب ، و صدق در درآمدن و بيرون شدن ( المدخل و المخرج ) ، و توكل كردن بر خدا ، و به يارى او اعتماد داشتن خلاصه مىشود ، و اين پنج برنامههايى است كه مؤمن به وسيلهء آنها در برابر مكر و حيلهء شيطان به چالش مىپردازد و مقاومت نشان مىدهد .
أَقِمِ الصَّلاةَ لِدُلُوكِ الشَّمْسِ
- نماز را در آن هنگام كه خورشيد رو به فرورفتن در مغرب مىكند ، برپاى دار و اقامه كن . » / 284 دلوك به معنى زوال و ناپديد شدن آن است ، و از آن جهت به اين نام ناميده شده كه آدمى چشم خود را از شدت نورانيت آن پس از نگاه كردن به خورشيد « دلك » مىكند يعنى مىمالد ، و بعضى گفتهاند كه دلوك به معنى ميل است ، و زوال را از آن روى دلوك گفتهاند كه خورشيد به وسيلهء آن به جهت مغرب ميل مىكند ، به همان گونه كه مغرب نيز به آن ناميده مىشود ، از آن جهت كه خورشيد متمايل به غروب كردن مىشود .
إِلى غَسَقِ اللَّيْلِ
- تا تاريك شدن شب . » غسق ( همچون دلجة و ظلمة ) معنى واحد شدت تاريكى دارند و فراگير بودن آن ، و شايد در نيمهء شب صورت كمال اتمام پيدا كند .
وَ قُرْآنَ الْفَجْرِ إِنَّ قُرْآنَ الْفَجْرِ كانَ مَشْهُوداً
- و تلاوت كردن قرآن و