از سرزمين خود برآمدند .
و ملاحظه مىكنيم كه قرآن به اين دو نقشهء شيطان در آيهء ( 64 ) اشاره كرده و گفته است :
وَ اسْتَفْزِزْ مَنِ اسْتَطَعْتَ مِنْهُمْ بِصَوْتِكَ وَ أَجْلِبْ عَلَيْهِمْ بِخَيْلِكَ وَ رَجِلِكَ
.
چنان است كه گويى قرآن در اين جا به شكست ابليس از پيامبر ما اشاره كرده ، و بر ما واجب است كه نگذاريم در فريب دادن ما پيروز شود ، مگر نه اين است كه ما از پيروان آن رسوليم ؟ !
وَ إِذاً لا يَلْبَثُونَ خِلافَكَ إِلَّا قَلِيلًا
- و بنا بر اين در ايستادگى در برابر تو چندان درنگ نكردند . » / 283 يعنى نتوانستند پس از بيرون راندن تو از مكه با تو رو به رو شوند . و شايد در آيه اشارهاى به اين سنت الاهى شده است كه خداوند متعال آن را براى بندگانش مقرر داشته است : و آن اين كه فرستادگان خدا ، و كسانى كه به روش او پيش مىروند ، ميخهاى زميناند و اگر آنان نباشند زمين مردمان قرار گرفتهء بر پشت خود را فروخواهد برد ، و به وسيلهء آنها است كه خدا نافرمانان نسبت به خود را از هلاكت به بدترين صورت حفظ مىكند ، پس چون مردمان سر به طغيان بردارند و اين فرستادگان و پيروان ايشان را از سرزمين خود بيرون رانند ، عذاب دردناك بر سر آنان فرود خواهد آمد . و اگر پيامبر ما ( ص ) هجرت به سوى مدينه را برنمىگزيد ، مردم مكه گرفتار عذابى سخت مىشدند ، بلكه مىبينيم كه آنان ، به سبب تلاشى كه براى بيرون راندن از سرزمين خود كردند ، در معرض كشته و اسير شدن قرار گرفتند و سرزمينشان سرانجام به دست رسول ( ص ) و پيروان او فتح شد .
[ 77 ]
سُنَّةَ مَنْ قَدْ أَرْسَلْنا قَبْلَكَ مِنْ رُسُلِنا وَ لا تَجِدُ لِسُنَّتِنا تَحْوِيلًا
- و اين سنت فرستادگانى است كه پيش از تو فرستاديم ، و براى سنت ما دگرگونى و تحويلى نخواهى يافت . » سنت خدا تا روز قيامت تغيير نمىپذيرد ، پس اين از امور حتمى الاهى است ، و تحويل به معنى بازگرداندن آن به صورتى ديگر است ، و سنّت خدا كه در پيروزى فرستادگانش تحقق پيدا مىكند ، سنتى ابدى و حتمى است ، و اوضاع و