فَمَنْ أُوتِيَ كِتابَهُ بِيَمِينِهِ فَأُولئِكَ يَقْرَؤُنَ كِتابَهُمْ وَ لا يُظْلَمُونَ فَتِيلًا
- پس آن كس كه كتابش را به دست راست او داده باشند ، از جملهء كسانى است كه كتاب خود را مىخوانند و به اندازهء ليف شكاف هستهء خرمايى ( سر سوزنى ) به ايشان ستم نمىرسد . » آن كسان كه پيروى قرآن كردهاند ، به نام قرآن خوانده مىشوند ، و آن امامى كه به نام قرآن به پيروى از او برخاستند و از جملهء قرآنيان شدند : و چون قرآنى شدهاند ، خداوند متعال حق آنان را تمام و كمال مىدهد ، بىآن كه به اندازهء فتيلى در اين باره به ايشان ستم شود ؛ و فتيل رشتهء باريكى است كه در شكاف هستهء خرما قرار گرفته است ، و شايد پايان آيه دلالت بر آن توهمى داشته باشد كه شيطان آن را در روح پيروان خودش پراكنده مىسازد به اين كه عمل خير پاداشى ندارد باطل است .
/ 278 معنى اين آيه آن نيست كه خدا به هر كس كه نامهء عملش در روز حساب قيامت به دست راستش نباشد ستم مىكند ، بلكه خدا عادل است و اگر از بندگانش به عدل خود مؤاخذه كند ، هيچ يك از افراد بشر نجات پيدا نخواهد كرد ، بلكه خداوند متعال جز به فضل و بخشندگى خويش به رسيدگى به عمل بندگانش نمىپردازد ، و در دعايى آمده است كه « خدايا به فضلت با ما عمل كن و جزاى ما را بده ، و به عدلت ما را مگير ، چه ما را طاقت رو به رو شدن با عدل تو نيست ، و هيچ راه نجاتى جز از طريق عدلت به دست نمىآيد » . و خداوند سبحانه و تعالى به مردمان ستم نمىكند ، بلكه اين مردمانند كه بر خود ستم روا مىدارند ، پس اگر در سراى ديگر خدا آنان را معاقب سازد ، اين معاملهاى است كه در برابر ستم كردن بر نفس خودشان بهرهء ايشان مىشود .
[ 72 ]
وَ مَنْ كانَ فِي هذِهِ أَعْمى فَهُوَ فِي الْآخِرَةِ أَعْمى وَ أَضَلُّ سَبِيلًا
- و هر كس كه در اين ( دنيا ) كور باشد ، در آخرت نيز كور است و گمراهتر . » خداوند متعال خط سير كلامش را تغيير داده ، و به جاى آن كه ، مثلا ،