فَسَيَقُولُونَ مَنْ يُعِيدُنا قُلِ الَّذِي فَطَرَكُمْ أَوَّلَ مَرَّةٍ
- باز هم مىگفتند كه چه كس ما را ( به زندگى بازمىگرداند ) ؟ بگو : آن كس كه نخستين بار شما را به وجود آورد و آفريد . » آشكار است كه آفرينش بار دوم آسانتر از آفرينش نخستين است . و شايد كافران چنان مىپنداشتند كه در سنگ و آهن ، به مناسبت سفت و سخت بودن آنها نمىتوان تصرفى كرد ، و همچون گوشت و استخوان نيستند ، يا چنين گمان مىكردند كه آنها به جهت جامد بودن بر خلاف آدميزادند كه از مواد زنده ساخته شده است .
قرآن در پاسخ شبههء ايشان مىگويد كه سخن ايشان با مقياسهاى آفريدگان سازگار است ، ولى خداوند آفريننده بر هر چيز توانا است .
فَسَيُنْغِضُونَ إِلَيْكَ رُؤُسَهُمْ وَ يَقُولُونَ مَتى هُوَ
- پس سرهاى خود را تكان مىدهند و مىگويند كه : اين در چه وقت خواهد بود ؟ » يعنى سرهاى خود را تكان مىدهند و آن را همچون انسان شگفتزدهاى به جلو مىآورند و مىپرسند وعدهء ما كى خواهد بود اگر وعدهاى داشته باشيم ؟
اين عادت انسان است كه اگر دربارهء امرى دو احتمال ممكن بوده باشد ، او احتمال وقوع آن يك از آن دو را مىپذيرد كه آسانتر باشد ، و وقوع احتمال دوم را بعيد مىشمارد ، ولى خداوند متعال دربارهء اين احتمال دوم تأكيد مىكند و مىگويد :
قُلْ عَسى أَنْ يَكُونَ قَرِيباً
- بگو ممكن است كه نزديك باشد . » چه اعتقاد آدمى به اين كه در هر لحظه ممكن است دنيا را ترك كند و قيامت در هر لحظه كه خدا بخواهد صورتپذير شود ، او را در كارهاى خرد و كلانش متقى و پرهيزگار خواهد ساخت .
[ 52 ]
يَوْمَ يَدْعُوكُمْ فَتَسْتَجِيبُونَ بِحَمْدِهِ وَ تَظُنُّونَ إِنْ لَبِثْتُمْ إِلَّا قَلِيلًا
- روزى كه خدا شما را مىخواند و با ستايش او دعوتش را اجابت مىكنيد و چنان مىپنداريد كه جز مدتى كوتاه ( به حال مرده در گور ) درنگ نكرده بودهايد . » / 242 پس دنيا در برابر آخرت چيزى جز اندك نيست ، چه ميانگين عمر آدمى در دنيا هفتاد سال يا اندكى بيش از آن است ، و اين سالها در برابر جاودانگى بقاى در