/ 227
انسان در ميان شرك و گريز از مسئوليت
رهنمودهايى از آيات :
در اين جا سؤالى پيش مىآيد : اگر سورهء الاسراء از مسئوليتهايى سخن مىگويد كه براى انسان پذيرفتن آنها واجب است ، پس چرا در اين جا درس به بيان توحيد و شرك و ابعاد آنها كشيده شده است ؟ و به صورتى كلى ، به چه مناسبت پروردگار ما سبحانه و تعالى ، هر وقت دربارهء مسئوليت بحث مىكند ، از قضيهء شرك و توحيد نيز سخن مىگويد ؟
پاسخ : مسئوليت خود توحيد است ، و عدم قبول مسئوليت خود شرك ، بلكه گريختن از مسئوليت و آن را پسنديده شمردن هدفى است كه به دنبال شرك مىآيد .
در نفس بشرى نيرويى است كه ما آن را به نام نيروى فريبنده مىخوانيم و كار آن خوب و پسنديده نشان دادن تنبلى و جمود و زيبا جلوه دادن فحشاء و منكر است ، و اين نيرو كه انگيزندهء آن شيطان است ، به همين گونه نيز تسليم شدن به رخوت و در راه شهوتها روانه شدن را نيز در نظر آدمى مىآرايد ، و از اين گونه راهها است :
1 - مشاهدهء حتميات كه نفس را بر آن مىدارد كه خود را در برابر فشارهاى طبيعت و جامعه / 228 ناتوان پندارد ، و در نتيجه به نام حتمى و ناگزير بودن تاريخى يا اجتماعى يا طبيعى و مانند اينها از مسئوليت شانه تهى كند .
اين گونهاى از خدا پندارى طبيعت و جامعه است و آن را برتر از قدرت خدا