چنان فرود آورد كه پرندهاى با جوجههاى خود چنين مىكند ، و اين به معنى خضوع عقل و اراده نيست بلكه خضوع رحمت و شفقت است ، پس بر تو فرزند واجب است كه دو دست را به دعا بلند كنى :
/ 221
وَ قُلْ رَبِّ ارْحَمْهُما كَما رَبَّيانِي صَغِيراً
- و بگويى : پروردگارا آنان را بيامرز و مورد رحمت خويش قرار ده كه از كوچكى به تربيت و پرورش من پرداختند . » پدر و مادر چه بسيار براى بزرگ كردن فرزند خويش رنج مىبرند ، و مادر در شبهاى تاريك از خواب خوش خويش برمىخيزد ، و بستر آسايش را به خاطر شير دادن به كودك خويش ترك مىكند ، به همان گونه كه پدر براى فراهم آوردن خوراك فرزندش با چه گرفتاريها و خطرها رو به رو مىشود ، و براى تأمين آسايش او بيدار مىماند ، پس بر فرزند واجب است كه براى پدر و مادر خويش از خداوند متعال طلب رحمت و آمرزش كند . و آيه دليلى است بر اين كه : دعا كردن براى ديگران به همان گونه براى آنان سودمند است كه شفاعت - كه آن نيز دعا است - در حق گناهكاران سودمند است .
[ 25 ]
رَبُّكُمْ أَعْلَمُ بِما فِي نُفُوسِكُمْ إِنْ تَكُونُوا صالِحِينَ فَإِنَّهُ كانَ لِلْأَوَّابِينَ غَفُوراً
- خدا به آنچه در جانهاى شما مىگذرد داناتر است ، پس اگر از صالحان بوده باشيد ، او براى بازگروندگان به سويش و توبه كنندگان آمرزنده است . » پس او مىداند كه در جانهاى فرزندان از آرزوها و خواستهها چه مىگذرد ، پس گاه مىبينى كه چون آنان بيمار شوند ، فرزند به والدين خود دشنام مىدهد ، ولى خداوند ما را به آن مىخواند كه شيطان و وسوسههاى او را از خود دور كنيم ، و از آنچه گذشته است براى ايشان طلب رحمت و آمرزش كنيم ، و همين است كه تنظيم كنندهء علاقه فرزندان را به پدر و مادر در اين مجموعهء آيات تنظيم مىكند ، و از طريق آن مسئله مبارزهء ميان نسلهاى متوالى را از ميان مىبرد ، چه هر نسلى به صورتى در زندگى پيش مىرود كه با شكل پيش رفتن نسل پيش از خودش متفاوت