مىشود ، و به سبب ترك آن هلاكشان مىسازد ، و شايد در آيه اشارهاى به يك حقيقت مهم تاريخى وجود داشته باشد و آن اين كه : خداوند متعال معمولا رسولان خويش را به شهرهايى روانه مىسازد كه فساد در آنها انتشار پيدا كرده است . و از آن روى مترفان بر آنها تسلط پيدا كردهاند كه از گمراهى باز گردند و در سير به طرف فنا و نابودى تا آخرين مرحله پيش نروند كه معمولا چنين نمىشود و آنان توبه نمىكنند و مستحق چشيدن عذاب مىشوند ، و امكان آن هست كه در آيه همچنين اشارهاى به دورههاى مختلف تمدن در تاريخ وجود داشته باشد .
[ 17 ]
وَ كَمْ أَهْلَكْنا مِنَ الْقُرُونِ مِنْ بَعْدِ نُوحٍ وَ كَفى بِرَبِّكَ بِذُنُوبِ عِبادِهِ خَبِيراً بَصِيراً
- و چه بسيار ملتها كه پس از زمان نوح آنان را برانداختيم و هلاكشان كرديم ، و براى اين هلاكت تنها آن كفايت مىكند كه خدا از گناهان بندگانش آگاه است و در آن باره بصيرت دارد . » پس اگر بگوييم كه ما از قوم نوح يا قوم عاد يا قوم ثمود نيستيم ، خداوند براى ما تأكيد مىكند كه او به گناهان ما بيش از خودمان علم دارد ، و مسئله منحصر به گروهى خاص نيست ، بلكه سنت خدا در آفريدگانش چنين است .
[ 18 ] در آيهء ( 12 ) از اين سورهء مباركه :
وَ يَدْعُ الْإِنْسانُ بِالشَّرِّ دُعاءَهُ بِالْخَيْرِ وَ كانَ الْإِنْسانُ عَجُولًا
و اين آيه با ما تكلم مىكند و مىگويد :
مَنْ كانَ يُرِيدُ الْعاجِلَةَ عَجَّلْنا لَهُ فِيها ما نَشاءُ لِمَنْ نُرِيدُ
- آن كه خواستار عذاب عاجل باشد ، آن را براى هر كس كه بخواهيم به شتاب به او مىرسانيم . » / 214 پس اگر انسان خواستار دنيا باشد ، خدا به اندازهاى كه حكمتش اقتضا كند و بنا بر سنت خود به او مىدهد .
ثُمَّ جَعَلْنا لَهُ جَهَنَّمَ يَصْلاها مَذْمُوماً مَدْحُوراً
- و سپس جهنم را بهرهء او قرار مىدهيم كه نكوهيده و رانده شده به آن در خواهد آمد . » پس به نكوهش نفس خويش مىپردازد و ديگران نيز در حق او چنين مىكنند ، يعنى او را از خود دور مىسازند ، و خدا نيز چنين مىكند .