تمايزى از يكديگر قرار دادهايم . » پس روزها براى خود حسابى دارند ، و امروز با فردا تفاوت دارد ، و اين ماه از ماه ديگر ، هر چند همهء آنها از آن خدا است ، و خدا حقيقت زمان را به تفصيل براى ما بيان كرده است ، تا به ياد داشته باشيم و واقعيت نفس خويش را بازشناسيم ، و خدايى كه امور شب و روز و خورشيد و ماه را تنظيم بخشيده ، و اندازهء آنها را با نگاهدارى حساب سالها ميسر ساخته ، چنان نيست كه از عملى كه شخص به انجام دادن آن برمىخيزد يا گامى كه برمىدارد ، يا انديشهاى كه در ضمير او مىگذرد غافل بماند و آن را در كتاب او به ثبت نرساند ، و در روز قيامت به حساب آن نرسد .
[ 13 ]
وَ كُلَّ إِنسانٍ أَلْزَمْناهُ طائِرَهُ فِي عُنُقِهِ
- و براى هر انسان پرندهء ( نامهء عمل ) او را در گردن وى ملازم او ساختهايم . » / 211 اين آيه نيز دعوتى ضمنى براى تحمل مسئوليت است ، بدان سبب كه انسان را به مسئوليتش در برابر اعمال خود تذكر مىدهد و به اين كه پاداش آن را در اين دنيا يا در آن دنيا به دست خواهد آورد .
وَ نُخْرِجُ لَهُ يَوْمَ الْقِيامَةِ كِتاباً يَلْقاهُ مَنْشُوراً
- و براى او در روز قيامت آن را در نامه و كتابى گسترده بيرون مىآوريم . » پس هر انسان در نزد خدا كتابى دارد كه در آن اعمال وى در دنيا به تفصيل آمده است و آن را براى خواندن او در روز قيامت بازمىكنند .
[ 14 ]
اقْرَأْ كِتابَكَ كَفى بِنَفْسِكَ الْيَوْمَ عَلَيْكَ حَسِيباً
- نامهء عملت را بخوان كه خود براى رسيدگى به حساب بسنده و كافى هستى . » انسان به اعمال خود اعتراف مىكند ، و خود دربارهء خويش حكم مىدهد ، و به محكمهاى براى صادر كردن حكم براى او نيازى نيست ، در صورتى كه محكمه و گواهان نيز حضور دارند .
سپس پروردگارمان براى ما از بعد ديگرى از ابعاد مسئوليت توضيح مىدهد و آن مسئوليت انسان در برابر راهيابيها و گمراهيها است ، همچون مسئوليت نسبت به