يعنى هنگام فساد و تبهكارى نخستين فرا رسيد .
بَعَثْنا عَلَيْكُمْ عِباداً لَنا أُولِي بَأْسٍ شَدِيدٍ
- بندگانى از خود را كه سخت نيرومند بودند بر ضد شما برانگيختيم . » كلمهء « بأس » به معنى شدت و غلظت است و معمولا در هنگام سخن گفتن از جنگ به كار مىرود .
آيا آن بندگان چه كسانى بودهاند ؟ ممكن است آنان را بخت نصّر پادشاه بابل در سرزمين عراق بدانيم كه با لشكريان خود بر سرزمين فلسطين حمله برد و تمدن يهود را پايان داد ، و هفتاد هزار تن از مردم آن را به قتل رسانيد ، و هزاران كس از آنان را به اسارت به بابل برد ؛ پس جنگى ميان بابل و سرزمين ايران درگير شد كه كورش اول پادشاه هخامنشى بر آن فرمان مىراند ، و با شكست خوردن بابليان اسيران بنى اسراييل را به فلسطين بازگردانيد ، و معبد ويران شدهء آنان را بازسازى كرد ، و چون بنى اسراييل چنين ديدند ، بار ديگر به برترىجويى در زمين و فساد كردن دوبارهء در آن باز گشتند .
اگر مسئله از اين قرار بود ، آيا اين امكان وجود دارد كه قرآن مردمان خونريز و سفاكى همچون بخت نصر و سپاهيان او را
عِباداً لَنا
- بندگانى از خودمان » بنامد ؟
آرى اين امكان وجود دارد از آن جهت كه صالح و فاسد هر دو از بندگان خدايند ، و گاه چنان است كه فرد ستمگرى وسيلهء انتقام گرفتن پروردگار از گردنكشان مىشود ، و در يك حديث قدسى آمده است كه « ظالم شمشير من است كه به وسيلهء او انتقام مىگيرم و از او انتقام مىگيرم » .
فَجاسُوا خِلالَ الدِّيارِ
- پس به تجسس و جاسوسى در ديار پرداختند . » و از همه چيز آن آگاه شدند .
/ 202
وَ كانَ وَعْداً مَفْعُولًا
- و پيشگويى و وعده عملى شد و فعليت پيدا كرد . » هنگامى كه بلا نازل مىشود ، ديگر دعا نمىتواند آن را دفع كند ، و نه امر به معروف و نهى از منكر ، و هنگامى كه ولايت و سرورى بر مردم ، به سبب عمل