( كه افكندن جنين را نيز شامل مىشود ) نهى مىكند ، از زنا به عنوان گناهى بزرگ و رفتارى بد نيز ما را بر حذر مىدارد .
در چارچوب مسئوليتهاى اجتماعى آدمكشى را ، جز به حق ، حرام كرده است . و براى ولىّ كسى كه كشته شده حق قصاص كردن را مقرر داشته است . و از زيادهروى در قتل نهى مىكند و به او مژده مىدهد كه پيروزى با او است / 165 ( 32 - 33 ) .
اينها از مسئوليتهاى انسان در برابر مردم است ، و در سه كلمه خلاصه مىشود : توحيد ( و فرمانبردار نشدن نسبت به رسوم و آداب و فشارها ) و احسان و پاسدارى از حقوق ديگران و محترم شمردن آن .
در درس هفتم نزديك شدن محض به مال يتيم را حرام دانسته است ( مگر آن كه اين نزديك شدن نيكوتر از دورى جستن باشد ) و به وفادارى به پيمان و به درست پيمودن پيمانه و وزن در معاملات فرمان مىدهد .
شايد اين مسئوليتهاى اجتماعى و آنچه پس از اين مىآيد سبب آن باشد كه گذرگاههايى كه از آنها ستمگرى به كيان و هستى مجتمع راه مىيابد جلوگيرى شود ، چه برپاداشتن عدل امكان ندارد مگر اين كه همهء درهاى ظلم و مدخلهاى طبيعى براى شيوع يافتن آن در اجتماع بسته شده باشد . و نيز پروردگار به لزوم پيروى از علم ، و ترك بدگمانى و خوددارى از تكبر و استكبار در زمين فرمان مىدهد . و اين را از حكمتى مىداند كه پروردگار پيروى از آن را به بندگان سفارش كرده و يگانه شمردن خدا سبحانه و تعالى همهء آنها را شامل مىشود ( 36 - 39 ) .
آرى ، ساختن جامعه با فضيلت استوار شدهء بر شالودهاى دور از تهمتها و برابر بودن همگان در برابر قانون است .
و خدا از شرك نهى مىكند ، مگر نه چنان است كه شرك اساس هر جريمه و گناه است ، و بهانهء رايجى براى هر فساد و از مسئوليت شانه تهى كردن ؟
آيا اين درست است كه خدا براى آنان پسران را برگزيد و از فرشتگان براى
تفسير هدايت (فارسى) — صفحة 162
مساهمون: احمد آرام
ص١٦٢