پس آيا روا است كه بشر از اين نظام و سازمان خارج شود ؟ هرگز . بلكه او نيز محكوم است كه خود تلاش كند ، و آنچه مىكند در صحيفهء عملى كه به گردنش آويخته است ثبت مىشود ، تا اين كتاب را در روز قيامت گسترده ببيند و بخواند .
به او گفته مىشود كه كتابت را بخوان و به حساب خودت برس ، تا اگر خطاكار بوده باشى خودت خويشتن را محكوم كنى ( 12 - 13 ) .
هدايت يافتن بستهء به كوشش خودت و گمراه شدن برخاستهء از خود تو است ، و هيچ كس بار گناه كسى ديگر را بر دوش نمىگيرد ، و پروردگارت تا به رسول خويش مردمان را از كارهاى زشت بيم نداده باشد ، آنان را در برابر گمراهى عذاب نمىكند ، و به همين گونه در آن هنگام كه زمان هلاك شدن و برافتادن سرزمينى فرارسد ، رسولى را مىفرستد تا در مركز آن مترفان و پيشوايان انحرافشان را از عذابى كه خواهد آمد بيم دهد ، ولى آنان از فسق و نافرمانى خدا بازنمىايستند .
چون چنين شود حجت تمام شده است و آن ديار و مردم آن را به هلاكت مىرساند .
بدين گونه خدا بسيارى از مردمان را ، پس از طوفان نوح ، برانداخته و به هلاكت رسانيده است . و هلاك فراگير بهرهء مفسدان و تبهكاران خواهد شد و خدا آگاه و بيناى به گناهان بندگان خويش است و به وقت خود عذاب را برايشان نازل خواهد كرد ، پس نبايد كسى چنين گمان كند كه خدا از او غافل است ( 14 - 17 ) .
تلاش و كوشش واقعا نتيجه بخش است ، ولى به نيت افراد بشر بستگى دارد . پس آن كس كه خواستار دنيا باشد خدا به اندازهاى كه سنتها و حكمت او مقتضى آن است به او مىبخشد . ولى جزاى او در آخرت جهنم است كه نكوهيده و طرد شده به آتش آن خواهد رسيد .
اما آن كس كه خواستار آخرت باشد و براى دست يافتن به پاداش آن تلاش كند ، خدا پاداش كوشش و تلاش را به اندازهء لازم به او خواهد داد .
/ 164 خدا به اوّلى در دنياى او مدد مىرساند و به دومى در آخرتش . و عطاى
تفسير هدايت (فارسى) — صفحة 160
مساهمون: احمد آرام
ص١٦٠