پس از آمادگى براى فتنه هجرت كند ( و آيا اين را مىدانيد كه ريشهء كلمهء فتنه داخل كردن طلا در آتش است تا اندازهء خلوص آن آشكار شود ؟ ! ) .
هجرت ، پايان راه نيست ، بلكه ناگزير بايد براى بازگشتن به وطن از دست رفته و آزاد كردن آن از طغيان تبهكاران جهاد كند ، و در مقابل دشواريهاى اين جهاد شكيبايى نشان دهد .
در اين صورت است كه خداوند متعال گناهان پيشين آنان را مىآمرزد ، همچون خاموش ماندن پيشين ايشان در برابر ظلم ، بلكه خضوع آنان در برابر ستمگر كه از گناهان بزرگ است ، خود شرك محسوب مىشود ، به همان گونه كه خداوند لغزشهاى بعد از آن ايشان را نيز مىبخشد و مىآمرزد .
/ 140 [ 111 ] و آمرزش خدا نعمتى بزرگ است كه مجاهدان صابر آن را براى روز قيامت خويش ذخيره مىكنند كه هر كس تنها حاضر مىشود و هيچ كس جز عمل خودش نمىتواند به او يارى دهد يا سودى براى او داشته باشد .
يَوْمَ تَأْتِي كُلُّ نَفْسٍ تُجادِلُ عَنْ نَفْسِها
- روزى كه هر كس خود به تنهايى دربارهء خود سخن مىگويد و به دفاع مىپردازد . »
وَ تُوَفَّى كُلُّ نَفْسٍ ما عَمِلَتْ وَ هُمْ لا يُظْلَمُونَ
- و جزاى عمل هر كس تمام به او داده مىشود و به هيچ كس ظلم و ستم نمىرسد . »
عاقبت ارتداد در دنيا
[ 112 ] اين همه مخصوص آخرت است ، اما در دنيا كفر مردمان بعد از ايمان سبب آن مىشود كه نعمتهاى خدا از جامعه سلب شود ، و شهر ايشان به صورت شهرى درآيد كه پيش از آن از آسايش و صلح برخوردار بوده و سپس كفر بر آن غلبه يافت و خدا فقر و جنگ را بر آن فرو فرستاد .
وَ ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلًا قَرْيَةً كانَتْ آمِنَةً مُطْمَئِنَّةً يَأْتِيها رِزْقُها رَغَداً مِنْ كُلِّ مَكانٍ
- و خدا براى شما شهرى را مثل زد كه قرين امنيت و اطمينان بود ، و روزى آن به فراوانى از هر جا به آن مىرسيد . »