آزادى و اختيار انجام داده بودهاند ، پاداش و كيفر خود را دريافت دارند .
وَ لَوْ شاءَ اللَّهُ لَجَعَلَكُمْ أُمَّةً واحِدَةً وَ لكِنْ يُضِلُّ مَنْ يَشاءُ وَ يَهْدِي مَنْ يَشاءُ وَ لَتُسْئَلُنَّ عَمَّا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ
- و اگر خدا مىخواست شما را امتى يگانه قرار مىداد ، ولى هر كس را كه خواهد گمراه مىسازد ، و هر كس را كه خواهد راه يافته ، و شما دربارهء آنچه كرده بوديد مورد پرسش و مؤاخذه قرار خواهيد گرفت . »
آثار سوگند دروغ
[ 94 ] و سياق بازمىگردد و از خدعه و فريب در سوگند نهى مىكند ، و مردمان را از آثار فكرى و اجتماعى آن آگاه مىسازد .
الف : پس از ناحيهء فكرى : وفا نكردن به سوگند و شكستن پيمان به سبب گمراهى صاحب آن است ، پس چون اين قدم استوار شدهء با پيمان ناگهان با وفا نكردن به سوگند و شكستن پيمان لغزش و تزلزل پيدا مىكند ، ديگر از ثبات در اوضاع عادى چه سودى به دست مىآيد ، / 120 چه ثبات قدم در آن هنگام ضرورت دارد كه بادهاى تند مصالح در حال وزيدن باشد .
وَ لا تَتَّخِذُوا أَيْمانَكُمْ دَخَلًا بَيْنَكُمْ فَتَزِلَّ قَدَمٌ بَعْدَ ثُبُوتِها
- و سوگندهاى خويش را وسيلهاى براى خدعه و خيانت در ميان خود قرار ندهيد كه در نتيجهء آن قدمى پس از استوارى و ثبات آن لغزش پيدا كند . » ب : و از ناحيهء اجتماعى : ممكن نيست كه شخص سوگند خويش ( و بر اثر آن شرف و نام نيك خود را در نزد مردم ) را بتواند بيش از يك بار مورد استفاده قرار دهد ، چه پس از آن مطلب بر همگان آشكار مىشود ، و حتى فكر پليدى در نزد همگان شيوع پيدا مىكند ، و آن اين كه : مردم اين شهر حرمت سوگند را نگاه نمىدارند ، و بعضى از آنان چنين كردهاند ، و چون ارزش سوگند اجتماعى سقوط كند ، در گستردهء براى اطمينان و همكارى بسته مىشود و بر اثر آن ساختمان اجتماعى فرومىريزد ، و همگان مزهء فاجعهء سستى نشان دادن خودشان را نسبت به سوگند مىچشند ، و از راه موثوق و مورد اعتماد بودن خارج مىشوند .