قرآن مثلى ديگر دربارهء واقعيت شخصى مىزند كه جادوگر آزادى را از او سلب كرده و او را به صورت شخص گنگى درآورده بود كه به همين صورت از شكم مادر بيرون آمده و گوشهاى او هيچ چيزى را نمىشنيده است ، پس نتوانست كه زبان و لغت را فرا گيرد و با اجتماع متمدن همكارى داشته باشد ، و آزمايشهاى او به حدود ذات خود او محدود ماند ، همچون انسانى كه در جنگل زندگى كرده باشد ، آيا چنين كسى مىتواند برابر با كسى باشد كه به او عدالت و استقامت بخشيده شده بود .
وَ ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلًا رَجُلَيْنِ أَحَدُهُما أَبْكَمُ لا يَقْدِرُ عَلى شَيْءٍ وَ هُوَ كَلٌّ عَلى مَوْلاهُ
- و خدا دو مرد را مثل زد كه يكى از آنها گنگ بود و هيچ كارى از دست وى بر نمىآمد و براى ولىّ خود عنوان بارى را داشت كه مىبايستى آن را تحمل كند . » يعنى همچون بار سنگين بر دوش كسى بود كه بايد به كار او برسد و مواظب او باشد .
أَيْنَما يُوَجِّهْهُ لا يَأْتِ بِخَيْرٍ
- به هر جا كه روانهاش مىكرد كار خيرى از او به دست نمىآمد . » / 101
هَلْ يَسْتَوِي هُوَ وَ مَنْ يَأْمُرُ بِالْعَدْلِ
- آيا او مىتواند با كسى برابر باشد كه به عدل فرمان مىدهد . » چه آن كس كه به عدل فرمان مىدهد زبانى فصيح دارد و قلبى قوى ، در مقابل فشار خضوع پيدا نمىكند ، و از تهديد نمىهراسد .
وَ هُوَ عَلى صِراطٍ مُسْتَقِيمٍ
- و بر راه راست پيش مىرود . » پس توانايى آن را دارد كه به هدفهاى خود از نزديكترين راه تحقق بخشد . و اين دو مثال بيان كنندهء حال دو نفر است كه يكى از آنان مشرك است و ديگرى موحد ، پس در آن صورت كه مشرك بستهء بر ذات خويش است ، و به عالم پيرامون خود هيچ توجهى ندارد ، بلكه آيات خدا را منكر مىشود و به پرستش ذات خويش مىپردازد ، و نمىشنود و به دنبال آن به تعقل و تفكر نمىپردازد ، و به همين سبب نه