اينكه آفرينندهء همه يكى است و اگر متعدّد بودى صنايع اين اتّصال نداشتى و تدبيرات اينچنين تمام و كمال نبودى و موجودات اينچنين با هم نساختى و به كار يكديگر نپرداختى . بلكه هر يك ديگرى را ضدّ شدى و آسمان و زمين تباه و فاسد شدى « 1 » ،
چنان كه مىفرمايد :
« لَوْ كانَ فِيهِما آلِهَةٌ إِلَّا اللَّهُ لَفَسَدَتا »
« 2 » .
و نيز صُنع هر الهى از صنايع الههء ديگر ممتاز بودى و هر يك بر آن ديگر تفوّق نمودى ،
چنان كه فرمود :
« إِذاً لَذَهَبَ كُلُّ إِلهٍ بِما خَلَقَ وَ لَعَلا بَعْضُهُمْ عَلى بَعْضٍ سُبْحانَ اللَّهِ عَمَّا يَصِفُونَ »
« 3 » .
و نيز اگر خداى ديگر مىبود او نيز كُتب و رُسل مىفرستاد و بندگان را به عبوديّت خود دعوت مىكرد و آثار ملك و سلطنت او هويدا و صنايعش پيدا مىشد :
« هذا خَلْقُ اللَّهِ فَأَرُونِي ما ذا خَلَقَ الَّذِينَ مِنْ دُونِهِ »
« 4 » .
و چون اينها نيست يقين شد كه يكى است چنان كه خود فرموده و خود را به آن ستوده ، و يك يك از انبيا و رُسل از آن خبر داده و در جبلّت هر ذرّه از ذرّات
هامش
( 1 ) - برخى از « بلكه هر يك » تا « فاسد شدى » را به صورت نظم در نسخهها ثبت نمودهاند .
( 2 ) - الأنبياء : 22 . : « اگر در آن دو - آسمان و زمين - خدايانى جز خداى يكتا مىبود هرآينه هر دو تباه مىشدند » .
( 3 ) - المؤمنون : 91 . : « [ خداى هيچ فرزندى نگرفته و با او هيچ خدايى نيست ] كه آن گاه هر خدايى آنچه آفريده بود مىبُرد - ويژهء خود مىكرد - و البتّه برخى بر برخى برترى مىيافت ، پاك و منزّه است خداى يكتا از آنچه وصف مىكنند » .
( 4 ) - لقمان : 11 . : « اين است آفرينش خداى ، پس به من بنماييد آنها كه غير اويند - بتها - چه آفريدهاند » .