« مقصد دوم » « در ذكر شمامهاى از معنى زهد و عبادت درويشان »
ببايد دانست كه چنان كه تحصيل علم و معرفت راهى است به خداى عزّ و علا ، همچنين زهد و عبادت نيز راهى است به جناب كبريا ، اگرچه هر يك به ديگرى محتاج است . امّا چون همه كس را جمع بين الكمالين به كمال ميّسر نيست طالب حقّ و سالك راه حقّ به هر كدام از اين دو طريق كه مناسب حال او باشد با مقدارى ضرورى از ديگرى اكتفا مىنمايد و به يكى از اين دو فرقه ملحق مىگردد ، چرا كه همه كس به يك راه نمىتوانند رفت و هر بارى را هر كسى بر نمىتواند داشت . « طعمهء هر مرغكى انجير نيست » .
هر كسى را بهر كارى ساختند * ميل آن در خاطرش انداختند « 1 »
اهلِ علم رياضات نفسانيّه مىكشند به فكر و تعلّم « 2 » ، و خشوع و صبر بر آزار دل آزاران ، و اهل زهد رياضت بدنيّه مىكشند به ذكر « 3 » و تهجّد و جوع ، و اشكِ مانند باران ، آن طلبگار اوست و اين را نيز روى عجز و نياز به درگاه دوست . « كه بدين در همه را پشت عبادت خم از اوست » .
هامش
( 1 ) - مثنوى مولوى .
( 2 ) - ب : « به فكر و ذكر و تعلّم » .
( 3 ) - ب : « بصلوة و صيام و تهجّد و جوع » .