ذاتى و فاعليّت ربّ موقوف بر وجود اوست . چه همچنانكه وجود يك پرتوى است از انوار كمالش ، عدم نيز كه درمقابل او واقع گشته همين سبيل دارد . پس هر دو در مخلوقيّت مشتركند ، و شك نيست كه خالق به هر حال مقدّم خواهد بود .
و حسين منصور درين باب گفته است :
ولدت امّي أباها إنّ ذا مِنْ أعْجَباتِ * إنّني طفلٌ صغيرٌ في حُجُور المُرضِعاتِ « 1 »
يعنى مادر قابليّت كه هرچه در ولادت وجودى از بطن او به درآمده پدر خود را ، يعنى : آنكه هرچه هست حتّى قابل در ولادت ظهورى از ظهر او پيدا مىتواند شد بزاد ، و آن عبارت از فاعل است ، چرا كه قابل در ظهور به صورت مقبولهء خودش در عالم كه ولادت ظهورش آنست محتاج به فعل فاعل و ظهور اثر اوست ، و حال آنكه فاعل مذكور يكى از فرزندان قابل اوّل است كه مادر وجودى همه اوست .
و عطّار هم نزديك اين قصد كرده آنجا كه گفته :
از آن مادر كه من زادم شدم باردگر جفتش * از آنم گبر مىخوانند كه با مادر زنا كردم « 2 »
اينها سخنان اولياء پيشين است در اين باب .
هامش
( 1 ) - در ديوان منسوب به امام على عليه السلام مانند متن است ، و در فهرست نسخههاى خطّى كتابخانه آية اللَّه گلپايگانى رحمه الله ( 3 / 188 ) ذيل « شرح چهار بيت ، فارسى ، علوم غريبه » اين گونه ثبت شده :و أنا شيخ كبير في حجور المرضعات * ولدت امّي أباها من عظيم المشكلات( 2 ) - غزليات ديوان عطّار ص 362 .از آن مادر كه من زادم ، دگرباره شدم جفتش * از آنم گبر مىخوانند كه با مادر زنا كردم