يا جسمها بوند كه ايشان را از جسمهاى مختلف تركيب كرده بوند ، يا جسمها بوند كه نه چنان بوند و لا محاله ايشان بايند [ 1 ] « 1 » كه موجود بوند تا « 2 » مركّب از ايشان موجود بود و چون ايشان موجود بوند و « 3 » ايشان را به خودى خويش بهلى [ 2 ] يا با شكلى « 4 » بوند يا بى شكلى « 5 » بوند .
اگر بىشكلى « 6 » باشند « 7 » بىنهايت « 8 » بوند و ما ايشان را « 9 » متناهى « 10 » گرفتهايم و اگر با شكلى « 11 » بوند و گوهر هر يكى از ايشان مختلف نبود و طبع مختلف نبود يعنى نشايد كه از طبع نامختلف اندر جوهر نامختلف فعل مختلف آيد ، تا جايى زاويه كند و جايى « 12 » خطّى ، يا بجمله صورتهاى مختلف كند ؛ پس بايد كه آن شكل را بهرههاى مختلف نبود . پس بايد كه گرد بود و چون بريده شود جسمى گرد آن جايگاه داير بود . پس بودن گردى و دايرگى [ 3 ] ممكن است .
پس پديد « 13 » آمد كه سياهى و سپيدى و شكل بىموضوع نايستد و او را چيزى بايد كه اندر او بود . پس پديد « 14 » آمد كه ايشان اعراضاند .
هامش
( 1 ) فعل « بايستن » در فارسى كنونى بجز سوم شخص مفرد ( مفرد مغايب ) استعمال نمىشود ولى شيخ طبق استعمال قدما سوم شخص جمع ( جمع مغايب ) آن را آورده است . ( خ ) .
( 2 ) رك : ص 27 ح 1 .
( 3 ) دايره بودن .
( 1 ) طم : باشد .
( 2 ) طم : - تا .
( 3 ) طم : - و .
( 4 ) طم : شكل .
( 5 ) مك 2 ، طم : بىشكل .
( 6 ) مك 2 ، طم : بىشكل .
( 7 ) مك 2 ، طم : بوند .
( 8 ) طم : نهايت .
( 9 ) مك 2 : - ايشان را .
( 10 ) مك 2 : + را .
( 11 ) مك 2 : با شكل .
( 12 ) چخ : جاى .
( 13 ) مك 1 ، مك 2 ، مل : بديد .
( 14 ) مك 1 ، مك 2 ، مل : بديد .