پنجم حجت « 1 » اگر آسيايى و هم كنيم از آهن يا الماس « 2 » و ورا « 3 » بر خويشتن « 4 » بر گردانيم « 5 » ، آن جزو « 6 » كه اندر ميانه « 7 » بود گردش وى خردتر بود از گردش جزو « 8 » كرانه . پس هر گاه « 9 » كرانه جزوى برود ميانه كم از جزوى شده باشد ، و اين واجب كند كه جزو « 10 » منقسم شود . ايشان « 11 » گويند كه چون آسيا برگردد همهء جزوها يك از ديگر جدا شوند يا « 12 » كنارگين [ 1 ] بجنبد و ميانگين « 13 » بايستد و تواند ايستادن ، و محالى اين سخن ظاهر است و دراز نكشيم به ظاهر تر كردن ، و اينجا حجّتهاى ديگر بسيار است و ليكن « 14 » به اين « 15 » كفايت است .
هامش
( 1 ) كرانگين ( رك : ص 16 و 17 ) ، جانبى ، طرفى .
و نقطته على الارض هو مع كلّ واحد من السمتين المتّصلين بين الشمس و بين طرف المقياس خطّ واحد مستقيم و هذا معلوم الاستحالة و مع ذلك فقد جعلوا جزء واحدا هو طرف المقياس يوازيها الشمس من جهتين : إحداهما خارجة عن السّمت الّذى لهم فان لم يثبت السمت بل زال فامّا ان يزول جزء أو أقلّ من جزء ، فان زال جزء او اكثر فيكون حركة الشمس فى السماء مساوية لحركة طرف السمت و مسافتاهما متساويان ، او يكون طرف السمت يقطع اكثر ، و جميع هذا ظاهر الاحالة ، و ان كان اقلّ من جزء فقد انقسم الجزء . » ( اشارات . طبيعيات ص 90 - 91 ) .
( 1 ) مك 1 : حجت پنجم .
( 2 ) مك 1 ، مل : يا از الماس .
( 3 ) مك 1 : و او را .
( 4 ) مك 1 ، مل : خويش .
( 5 ) س ، عس : بگردانيم .
( 6 ) چخ : جزء .
( 8 ) چخ : جزء .
( 10 ) چخ : جزء .
( 7 ) مل : ميان .
( 9 ) مل : + كه .
( 11 ) مل : - ايشان .
( 12 ) مك 1 ، مل : تا .
( 13 ) مك 1 : ميانگى .
( 14 ) مج ، مك 1 ، چخ : و لكن .
( 15 ) مل : اين .