و در رسالهء منطق دانشنامهء ابن سينا چنين آمده [ 1 ] :
« دانستن لفظ مفرد و مركّب - بايد كه دانسته آيد لفظ دو گونه بود :
يكى را مفرد خوانند چنان كه گويى « زيد » و « محمّد » و چنان كه گويى « مردم » و « دانا » .
و يكى را مركّب و مؤلّف خوانند چنان كه گويى « مردم داناست » يا گويى « مردم دانا » و تا حال لفظهاء مفرد دانسته نيايد ، حال لفظهاء مركّب دانسته نيايد . » از مقايسهء اين عبارات كاملا آشكار مىشود كه رسالهء مورد گفتگو بجز منطق دانشنامهء علائى تصنيف ابن سيناست .
اكنون بايد دانست كه رسالهء مورد بحث تأليف كيست ؟ در متن اين رساله در باب « پيدا كردن حدّ و رسم » اين جمله آمده [ 2 ] :
« و آن كس كه گفتست كه حدّ مركّب بود از جنس و فصل ، اگر برين وجه خواستست كه ما گفتيم راست است ، هر چند كه در لفظش خلل بود ، چنان كه ما در كتاب بصاير بيان كردهايم [ 3 ] . . . » آقاى دكتر مهدوى بنگارنده نوشتهاند : « ظاهرا و شايد حقيقة مقصود كتاب بصائر النّصيريه است از تأليفات ابن سهلان ساوى . بنا برين انتساب اين رساله بشيخ الرّئيس اشتباه است . » قاضى زين الدّين عمر بن سهلان ساوى ( ساوجى ) حكيم ايرانى قرن ششم و معاصر سلطان سنجر ( 512 - 548 قمرى ) است [ 4 ] . مولد او ساوه
هامش
( 1 ) دانشنامه . منطق مصحح آقاى مشكاة ص 11 .
( 2 ) از نسخهء اياصوفيهه .
( بنقل آقاى دكتر مهدوى ) .
( 3 ) نسخهء مجلس ( ص 20 ) : - چنان كه . . . كردهايم .
( 4 ) فهرست نسخ فارسى موزهء بريتانيا . ريو . ج 2 ص 439 ستون 2 .