و چون اوّليات دريابد ، آن را عقل « ملكه » « 1 » خوانند . و اوّليات « چون قول قائل است كه كلّ بزرگتر از جزوست و هيچ واسطه « نبود » « 2 » ميان سلب و ايجاب ( و مانندهء اين ) « 3 » . « سيّم » « 4 » چون « معقولات همه » « 5 » دريابد و « ملكه كند » « 6 » ، اندر « اين » « 7 » وقت كه مطالعهء « آن معقولات بكند و آن را » « 8 » عقل « بفعل خوانند » . « 9 » و [ چهارم ] « 10 » اندر آن وقت كه مطالعه كند و مشاهدهء معقولات باشد [ و ] « 11 » آن را عقل
هامش
( 1 ) - ف : چون قول قائل است كه كل غير از جزو بود - ل د م ح : چنان كه كل بزرگتر از جزوست .
( 2 ) - نسخ ديگر : نيست .
( 3 ) - ل م د ح افزوده .
( 4 ) - ف : سوم - ل م د ح س آ : او .
( 5 ) - ف : معقولات - م د س آ : همهء معقولات .
( 6 ) - ف : ملكه شود - سن : ملك كند - ل د م ح : تأمل كند .
( 7 ) - نسخ ديگر : آن .
( 8 ) - ل د م : اين معقولات كند آن را - ح : اين معقولات كند او را - س ا : بكند معقولات او را - ف : معقولات نكند آن را - ظاهرا نسخه ف « نكند » صحيح است و چنين است در كتاب معاد : « و هذا ان يكون حصل فيها ايضا الصورة المعقولة الاوّليه الّا انه ليس يطالعها و يرجع اليها بالفعل بل كانها عنده مخزونة فمتى شاء طالع تلك الصورة بالفعل فعقلها و عقل انها عقلها و يسمى عقلا بالفعل لانه عقل يعقل متى شاء بلا تكلف اكتساب » . رجوع شود بصفحه 271 كتاب نجاة .
( 9 ) - ف : بالفعل گويند .
( 10 ) - در نسخ ديگر نيست .
( 11 ) - زائد است و در نسخ ديگر نيست .