واعتراضاتى كه جنبهء مشاغبه ومطالعه دارد ذكر كرده وبدانها پاسخ مىگويد . اين قبس جمعا شامل چهار « ومضه » است كه « ومضه » آخر آن يعنى ومضهء چهارم داراى بيست وچهار « وميض » مىباشد .
در ومضه أول بيان اين موضوع است كه عروض « عدم طارئ » و « عدم سابق » بر زمان امتناع ذاتي دارد وتنها عروض « عدم بالمرة » يعنى أزلي وابدى امكان ذاتي دارد .
وى اضافه مىكند اين بيان نبايد موجب اين توهم شود كه « زمان واجب الوجود » است ، زيرا امكان ذاتي ماهيت در قبول وجود منافاة با امتناع وجود براي بعض افراد همان ماهيت ندارد ، ودر « وميض آخر » سخنى از كتاب « شفاى » شيخ الرئيس نقل مىكند خلاصه آن چنين است : « از زمان أرسطو بنيانگذار منطق تا كنون - عصر شيخ الرئيس - كه قريب 1330 سال است كسى بر أصول منطق چيزى اساسى نيفزوده وتنها شروح واضافاتى تكميلى بر مباحث اصلى افزوده شده است . چنان كه از أرسطو نيز در باب جدل ومغالطة قوانينى وضع شده بود ليكن از قياس واقسام واحكام آن مطلب مهمى در ميان نيامده بود ، هر چند در طبيعيات پيشرفتها شده بود » . داماد پس از نقل كلام شيخ - مىگويد : نه تنها در علوم طبيعي بلكه در فنون حكمت ما وراء طبيعي وبخصوص در حكمت با زمان ما ( عصر داماد ) نقص فراوان بود ، وهر چند فضل متقدم را انكار نداريم ولى اتمام اين مباحث موهبتى الهى بود كه به ما اشراق شد .
قبس هشتم : موضوع بحث در اين قبس صفات : قدرت واراده از صفات حق بارى تعالى است . اين قبس را داماد در طي چهارده « ومضه » بپايان مىبرد . از ميان اين ومضات ومضه چهارم داراى يك « وميض » وومضه هشتم نيز داراى يك « وميض » وومضه نهم شامل يازده « وميض » وومضه چهاردهم مشتمل بر هفده « وميض » است .
ومضه نخست :
همان طور كه از مطاوي ضوابط عقلي وقوانين حكمي دريافتهايد لزوم چيزى براي چيز ديگر بحسب طبيعت يا بذاته است يعنى نفس خصوصيتى را كه در ذات طرفين است
القبسات — صفحة مقدمه 75
مساهمون: السيد محمد باقر الداماد ( الميرداماد )
صمقدمه ٧٥