قبس سوم : اين قبس جمعا مشتمل بر شش ومضه است . وهيچيك از ومضات مزبور مشتمل بر وميض نيست بجز ومضهء آخر يعنى ومضهء ششم كه شامل سى ودو « وميض » است . موضوع مورد بحث در اين قبس تقسيم بعديت انفكاكى است به دو قسم از طريق برهاني كه با توجه به قبليت سرمديه اقامه شده است . در اينجا نيز خلاصه مقال داماد را در ومضه أول و « وميض » آخر به ترتيب مىآوريم :
ومضه أول : بر هر كس كه بضاعتى تحصيلي داشته باشد معلوم است كه : امتداد اتصالى كه فرض اجزاء وحدود مشتركه در آن ممكن است جز امتداد دو وضع كه قابل اشاره حسى است نمىتواند باشد واين تنها به عالم جسمانيّات كه فلك أقصى محيط بر همه آنهاست اختصاص دارد . بنا بر اين وقوع در حيّز وصاحب وضع ومكان وجهت بودن به أجسام وابعاد جسماني اختصاص دارد وهمچنين سيلان واستمرار وفوت ولحوق ومضىّ واستقبال مختص است به زمان وحركت وامتداد وسيلان براي هر شئ از ناحيهء زمان وحركت ناشى است .
وميض آخر ( از قبس سوم ) : از آنچه گذشت آشكار شد كه انسان كبير يعنى عالم أكبر بتمامه از ثابتات وقارات ومتغيّرات وتدريجيات ودفعيات از كوچك وبزرگ بقضّها وقضيضها مجعول حق متعال ومخلوق خالق على الاطلاق است بدون اينكه ابداع وايجاد آن تدريجي ومنطبق بر زمان باشد چنان كه در حركت قطعيّه ويا دفعي باشد چنان كه در حركت توسطيه بلكه بطريق وراء طرق مذكور است كه وهم را بدان دسترسى نيست . خلاصه آنكه ايجاد عالم أكبر نه تدريجي وقابل فرض اجزاء وانقسام است ونه دفعي وغير قابل فرض اجزاء وانقسام بلكه ايجاد دهري است كه دوام دهري دارد .
با اين تفصيل كه افاضه عقول از كتم عدم صريح از جناب حق جل وعلا را ابداع وايجاد اجرام سماوية را اختراع وخلق كائنات مسبوق بعدم زماني ممتد ومرهون امكان استعدادي را تكوين گويند . از اين بيان بطلان قول يهود بتعطيل فيض وفراغ حق از افاضه ومحال بودن آن معلوم شد .
القبسات — صفحة مقدمه 72
مساهمون: السيد محمد باقر الداماد ( الميرداماد )
صمقدمه ٧٢