3 ) قدم زماني وآن عبارت از اينست كه شئ زماني متخصّص الوجود به زماني نبوده وحصول آن در امتداد همهء زمان مستمر باشد وبراي زمان وجودش آغاز زماني نباشد .
اقسام حدوث كه ياد گرديد هر چند بر حسب اختلاف معاني مفهوما متباين هستند ولى بر حسب اجتماع در موضوعي واحد با هم در يك موضوع تحقّق مىيابند چنان كه هر حادث زماني دربردارندهء هر سه نوع حدوث است به اين معنى كه حادث ذاتي است از جهت آنكه وجود بالفعل آن بعد از عدم مطلق است در مرتبهء نفس الذات وحادث دهري هم هست از جهت آنكه حصول ووجود بالفعل آن مسبوق به عدم صريح در دهر است وحادث زماني است از جهت آنكه حصول وجود بالفعل آن اختصاص به زماني دارد كه پس از زمان عدم مستمر در امتداد زمان است . نحوهء تأخّر وبعديّت در أولى ذاتي ودر دومى دهري ودر سومى زماني است . حدوث ذاتي همانست كه در قرآن با عبارت
« كُلُّ شَيْءٍ هالِكٌ إِلَّا وَجْهَهُ »
تعبير شده ودر برابر آن قدم ذاتي است كه ملزوم قدم سرمدي است واز آن تعبير به « ازليت صريح سرمدي » مىشود ودر تحقق متقدّس از قدم زماني است وقديم ذاتي واجب بالذات است كه متعالي از عالم زمان ودهر است بنا بر اين قديم ذاتي موصوف به قديم زماني كه متعلق به زمان ومكان است نمىگردد .
هر يك از حدوث ذاتي ودهري يك نوع بيش نيست ولى حدوث زماني را انواعى است :
1 ) تدريجي كه عبارتست از حصول يك چيز مانند حركت قطعيّه در امتداد زمان معيّنى بر حسب انطباق بر آن زمان وتقسيم شدنش بر حسب تقسيم آن زمان .
2 ) دفعي وآن عبارتست از حصول يك چيز نه در امتداد زمان بلكه در آن غير منقسم از آنانى كه در حدود وأطراف هستند .
3 ) زماني وآن عبارتست از حصول يك چيز در زمان معيّنى محدود ميان ابتداء