ميرداماد در ربيع الأول سال 1034 روز ميلاد پيغمبر أكرم آغاز به تحرير اين كتاب كرده ودر ششم شعبان همان سال آن را بپايان رسانيده وخود مادّه تاريخ زير را براي كتاب خود ساخته است « بدا كتابي القبسات 1034 » « 1 » .
ميرداماد كتاب قبسات را بر ده باب تنظيم كرده وهر بابى را بعنوان « قبس » خوانده « 2 » وهر قبسى مشتمل بر فصول كوچكى است كه از آنها تعبير به « ومضة » يا « وميض » كرده است . كلمهء « قبس » به معنى « اخگر » يا « پارهء آتش » « 3 » است واز قرآن مجيد اقتباس شده آنجا كه دربارهء موسى چنين آمده است :
« إِذْ قالَ مُوسى لِأَهْلِهِ إِنِّي آنَسْتُ ناراً سَآتِيكُمْ مِنْها بِخَبَرٍ أَوْ آتِيكُمْ بِشِهابٍ قَبَسٍ لَعَلَّكُمْ تَصْطَلُونَ »
« 4 » . وحافظ نيز در اين بيت خود به همين آية اشاره كرده است :
ز آتش وادى أيمن نه منم خرّم وبس * موسى اينجا به اميد قبسى مىآيد « 5 »
« ومضه » و « وميض » از ريشهء ومض است كه به معنى درخشيدن برق آمده .
از اينكه ميرداماد أبواب وفصول كتاب خود را بنامهائى خوانده كه ارتباط با نور
و
هامش
( 1 ) - ميرداماد دو مادة تاريخ ديگر نيز كه عبارت باشد از « على لمح ومض » و « كوكب الحق وامض » در طي ابياتى آورده . رجوع شود به صفحهء 484 همين كتاب . كلمهء « ومض » و « وامض » نشانهء نام فصول كتاب نيز هست .
( 2 ) - در ديوان خود ( نسخهء خطى ورق 22 ) گويد :در كتاب ده قبس بين صبح وشام * عالم أنوار عقلي والسلام
( 3 ) - ترجمان القرآن مىرسيد شريف جرجانى به كوشش محمد دبيرسياقى ، تهران 1332 ه . ش . ولسان التنزيل باهتمام نگارنده ، تهران 1344 ه . ش .
( 4 ) - سورة النمل 27 / 7 ونيز « وهل اتيك حديث موسى إذ رأى نارا فقال لأهله امكثوا انى آنست نارا لعلى آتيكم منها بقبس أو أجد على النار هدى » سورة طه 20 / 9 و 10 .
( 5 ) - ديوان حافظ ، چاپ يحيى قريب تهران 1354 ، ص 179 ونيز بيت زير در ص 415 :لمع البرق من الطور وآنست به * فلعلى لك آت بشهاب قبس