المبدأ والمعاد ، عيون الحكمة ، الرسالة المعمولة في قدم العالم .
ميرداماد پس از ايراد خطبهء كتاب مىگويد : كه يكى از ياران كه مرا ياراى رد أو نبود با الحاح والتماس از من خواست تا كتابي مفرد بسازم ودر آن با ادلّه وبراهين اثبات نمايم كه خداوند ابداع وتكوين متفرّد به قدم وسابق به دوام ومتوتّر به ازليت ومستأثر به سرمديّت است ، وعالم با همه أركان واجزاء وأخلاط واعضايش از عقول ونفوس گرفته تا هيوليات وصور أجسام واعراض ، همه مسبوق به عدم وطارف به حدوث ومرهون به هلاك وممنو به بطلان است . أو پس از اينكه بدشوارى اين مسأله اشاره مىكند مىگويد كه حل اين مسأله براي حكماى كرام وعقلاى عظام دشوار بوده است چنان كه شيخ ورئيس فيلسوفان اسلام يعنى ابن سينا در كتاب جدل از منطق شفا گفته است كه هر دو جانب اين مسأله جدلى وغير برهاني است زيرا در هيچ يك از دو طرف آن أدله برهاني وجود ندارد وبدين جهت مسأله اينكه جهان أزلي يا حادث است از مسائل جدلية الطرفين بشمار مىآيد « 1 » . اين اشاره است به عبارت ابن سينا در شفا :
« . . . أو فيه اختلاف بين فريقين من كل فرقة وبالجملة ما يقع فيه شك وهو موضع شك ، اما لتقاوم الحجج فيه وتكافيها ، واما لفقدان الحجج في الطرفين جميعا ، أو بعدها عن الامر المشهور مثل حال العالم أهو ازلىّ أم ليس » « 2 » مسألهء اينكه بحث حدوث وقدم عالم « جدلى الطرفين » ويا « متكافى الأدلّة » است از دير زمان زبانزد فيلسوفان بوده است از جمله جالينوس طبيب « 3 » در كتاب التجربة الطبية خود كه محاكمهاى فرضى ميان فرقههاى
هامش
( 1 ) - قبسات ميرداماد ، باهتمام مهدى محقق وهمكاران ( تهران 1356 ) ، ص 2 .
( 2 ) - الشفاء ، المنطق ، الجدل ، باهتمام دكتر احمد فؤاد اهوانى ومراجعه دكتر إبراهيم مدكور ( قاهره 1385 ه . ق . ) ص 76 . چون عبارت نقل شده در كتاب غلط بود نگارنده آن را اصلاح كرد . عبارت چنين بود : « ليقاوم الحجج فيه ويكافيها » متأسفانه با آنكه نسخه بدل « لتقادم و « تكافيا » بوده مصحح ومراجع صورت درست آن را در نيافته است .
( 3 ) - جالينوس كه در يونانيGalenusودر فرانسهGalienودر انگليسىGalenخوانده مىشود از پزشكان وفيلسوفان عهد باستان وبنيادگذار طب تجربى است كه در سال 130 ميلادي در شهر پرگامون ( در عربى : فرغامس يا فرغامون ) از بلاد آسياى صغير تولد يافت ودر حدود سال 200 در سيسيل از دنيا رفت . براي آگاهى از شرح أحوال وآثار أو رجوع شود به كتاب جالينوس فرغامسىGalen of Pergamonتأليف جورج سارتون كه در سال 1954 م . بوسيلة دانشگاه كانزاس چاپ شده است .