از اسماء حسناى الهى و نيز از نعمتهاى بزرگ او « غفور » و « غفران » است . خداوند پاك در آمرزش خواهى و توبه را به روى مردم گشوده و به آنان اين توانايى را بخشيده كه به راه كج نروند و آثار تباهكاريهاى گذشته را پاك كنند ، و همچنين اين امكان را داده است كه دربارهء پروردگار و سنّتهاى او صفحهء جديدى باز كنند . از آيهء مذكور دو نكته مىتوان استنباط كرد :
1 - تمدّن درخشانى كه امروز در برخى نقاط جهان به چشم مىخورد ، به سبب نظامهاى حاكم بر آنها نيست . نه نظام سرمايهدارى مادّى و نظام سوسياليزم بىخردانه سبب پيشرفت امريكا ، اروپا ، ژاپن و يا روسيه و اروپاى شرقى نيستند .
كشورهاى بسيارى را در جهان سوم مىبينيم كه با آن كه از سرمايهدارى غرب يا از سوسياليزم و كمونيزم شرق تقليد كردند دچار عقب ماندگى شدند . مصر عبد الناصر در تقليدى كه از شرق ( اتّحاد شوروى سابق ) كرد ، فرجام بدى داشت و همچنين مصر فاروق و انور سادات از تقليد سرمايهدارى جز بدى نديد . علّت اين است كه تقدّم به سبب نظام / 84 مادّى و حتّى جدايى دين از سياست يا بريدگى از ريشههاى تاريخى مانند آنچه تركيّهء آتاتورك كرد نبود . تمدّن و تقدّم سبب ديگرى دارد و آن كوشش در راه آبادى زمين بر اساس التزام سنن صالحهء خدا مانند كار و كوشش و تعاون و هميارى است و ما دام كه ملّتها به اين سنّتها پاى بند باشند دستآوردهاى آنان حفظ خواهد شد و هر گاه فخر فروشى ، غرور و استثمار جايگزين آنها باشد ، حصول دست آوردها به خطر خواهد افتاد . از اين رو مىتوان معتقد شد كه نظامهاى مادّى و عادات بىخردانه كه بر ملّتهاى پيشين حاكم بوده است موجب از دست رفتن دست آوردها و فساد تمدّن ايشان خواهد بود ، و آغاز تباهى به اين است كه همه كوششهاى تودهء مردم به نفع سرمايه داران سلطهگر در غرب يا مستكبران حاكم در شرق به كار انداخته مىشود .
2 - مدنيّت انسان نخست با پيروى و عمل به سنّتهاى خدا از قبيل كوشش و تعاون آغاز مىگردد امّا سپس نقش اين سنّتها در پيشرفت جامعه فراموش مىشود و انسان به بتها روى مىآورد و چنين مىپندارد كه پيشرفت و رفاه از جانب
تفسير هدايت (فارسى) — صفحة 71
مساهمون: احمد آرام
ص٧١