روشن مىكند .
لَأُزَيِّنَنَّ لَهُمْ فِي الْأَرْضِ وَ لَأُغْوِيَنَّهُمْ أَجْمَعِينَ
- در روى زمين بديها را در نظرشان بيارايم و همگان را گمراه كنم » .
ابليس گفت : « زمين را در دلهاى آنان مىآرايم تا ايشان را گول زند » .
[ 40 ] اين كه ابليس مردم را اغوا مىكند همچون اغواى خداست ابليس را :
آزمون محض بى آن كه اجبارى باشد ، و گواه اين سخن آن است كه بندگان مخلص بر شيطان نافرمانى مىكنند .
إِلَّا عِبادَكَ مِنْهُمُ الْمُخْلَصِينَ
- مگر بندگان مخلصت را » .
[ 41 ] صراط مستقيم خدا راهى به سوى خداست و او خود راهش را محافظت مىكند و گرنه تباهى و انحراف بدان مىرسد ، چنان كه در همين سوره آمده است :
إِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنَا الذِّكْرَ وَ إِنَّا لَهُ لَحافِظُونَ
.
قالَ هذا صِراطٌ عَلَيَّ مُسْتَقِيمٌ
- گفت : راه اخلاص راه راستى است كه به من مىرسد » .
ابليس هر اندازه در تحريك آدمى و آراستن مظاهر دنيا قوى باشد ، خداوند اجازه نمىدهد كه باطل جايگزين حق باشد و نشانههاى دين به كلّى نابود گردد .
/ 463 [ 42 ] خدا نمىگذارد كه ابليس آدمى را به پيروى خود مجبور كند . البته كسى كه پيرو ابليس باشد خدا گمراهش مىكند و خداوند نيز او را در برابر شيطان يارى نمىدهد .
إِنَّ عِبادِي لَيْسَ لَكَ عَلَيْهِمْ سُلْطانٌ إِلَّا مَنِ اتَّبَعَكَ مِنَ الْغاوِينَ
- تو را بر بندگان من تسلّطى نيست مگر بر آن گمراهانى كه تو را پيروى كنند » .
اين گمراهان سلطهء ابليس را به اختيار خود پذيرفتند و خدا مجبورشان نكرد ، و اين كه بعضى از مردم خطا و انحراف خود را توجيه مىكنند كه مجبور بودهاند نادرست است .
[ 43 ] امّا گمراهان ، خداوند جهنّم را عذاب دسته جمعى آنان نهاده است .
وَ إِنَّ جَهَنَّمَ لَمَوْعِدُهُمْ أَجْمَعِينَ
- و جهنّم ميعاد گاه همه است » .