گذشتگان و آيندگان احاطه دارد و بازگشت همه مردم به سوى اوست .
بدينسان امور آدمى به مشيّت الاهى مىپيوندد : از مادرش زمين و زندگى در آن آغاز مىكند ، به سوى بهرهگيرى از باران آسمان پيش مىرود و سرانجام به خدا باز مىگردد ، آيا بهتر نيست كه تسليم خدا باشيم ؟
شرح آيات :
دليل خدا ، زمين
[ 19 ] آدمى زمينى را كه از آن به وجود آمده است دوست مىدارد . وى از بركات آن برخوردار شده و در روى آن حركت كرده و در دفاع از چند وجب زمين خون خود را ايثار كرده است ، آيا اين آدمى نمىداند كه آفرينندهء آن خداست ؟
اوست كه زمين را ، پس از آن كه تودهاى گداخته بود ، گسترده است و در آن كوهها نهاده چنان كه توازن آن با دقيقترين نظام حفظ مىشود و اوست كه به وزن كوهها آگاه است .
وَ الْأَرْضَ مَدَدْناها وَ أَلْقَيْنا فِيها رَواسِيَ
- و زمين را گسترديم و در آن كوههاى عظيم افكنديم . » مراد از « رواسى » كوههاى ثابت و استوار است .
وَ أَنْبَتْنا فِيها مِنْ كُلِّ شَيْءٍ مَوْزُونٍ
- و از هر چيز به شيوهاى سنجيده در آن رويانيديم . » « وزن » از پيمانه دقيقتر است و هر چيز وزن مخصوص دارد نه آن كه صرفا مجموعه باشد ، بلكه چنان كه مىدانيم هر مادّهء شيميايى از عناصر ديگرى به نسبتهايى معيّن تركيب مىيابد و اين نسبت كم و زياد نمىشود چنان كه اگر كم و زياد گردد مادهء ديگرى با ويژگيها و اختلافاتى / 451 نسبت به مادّهء قبلى خواهد بود .
[ 20 ] خداوند زندگى آدمى را از زمين تأمين كرده است . او را آموخته است كه چگونه زندگى كند ؟ انواع شكارهاى برّى و بحرى را آفريده و چگونگى صيد و زراعت را به وى تعليم كرده است . گنجهاى خير و بركت را در زمين به وديعه نهاده