باشد كه سپاس گزارند . » مراد شكر مردم از براى نيل به حجّ است و نيز شكر اين كه خدمت به حاجيان نصيب آنان شده و همچنين راهنمايى ايشان و تسليم نشدن به فشارهاى مهاجمين فرهنگى .
چگونه خدا را سپاس گزاريم ؟
[ 38 ] شايسته است كه شكر خدا خالصانه باشد و خدمت به حاجيان از توجّه به خدا و دعاى او عارى نباشد و سقايت حاجيان و عمارت مسجد وسيلهء نازش و علوّ طلبى نگردد و سرانجام آداب و مقرّرات حج پوست خالى نباشد ، بلكه وسيلهء تقرّب و بازگشت به خداى سبحان گردد .
رَبَّنا إِنَّكَ تَعْلَمُ ما نُخْفِي وَ ما نُعْلِنُ وَ ما يَخْفى عَلَى اللَّهِ مِنْ شَيْءٍ فِي الْأَرْضِ وَ لا فِي السَّماءِ
- اى پروردگار ما ! هر چه را پنهان مىداريم يا آشكار مىسازيم تو بدان آگاهى و بر خدا هيچ چيز در زمين و آسمان پوشيده نيست . » [ 39 ] ابراهيم دوباره به ياد فرزندان كه نعمت الاهى هستند مىافتد ، شايد از آن رو كه در روزگار رسول اكرم ( ص ) همهء اهل مكّه از فرزندان اسماعيل بودند و اين به بركت استجابت دعاى ابراهيم بود ، پس چرا اين مردم به نعمت خدا ناسپاسى مىكنند و اصل و تبار خود را از ياد مىبرند ؟ !
الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي وَهَبَ لِي عَلَى الْكِبَرِ إِسْماعِيلَ وَ إِسْحاقَ إِنَّ رَبِّي لَسَمِيعُ الدُّعاءِ
- سپاس خدايى را كه در اين پيرى اسماعيل و اسحاق را به من عطا كرد . پروردگار من دعاها را مىشنود . » اگر ما نيز خدا را سپاس گزاريم و او را فرا خوانيم ، دعاى ما را اجابت مىكند چنان كه دعاى پدرمان ابراهيم ( ع ) را اجابت كرد .
/ 420 [ 40 ] ابراهيم نمازگزار بود و بزرگوارى و عظمتش به نماز بود ، ما كه فرزندان اوييم ، نبايد به نسبت محض با او بنازيم بى آن كه از آموزشهاى آسمانى پيروى كنيم . ابراهيم مىخواهد همچون او باشيم .