امّا بتهاى بردگى فرهنگى ، اجتماعى ، اقتصادى و سياسى خطرشان نهانى است و خدا دعاى ابراهيم را در اين مورد نپذيرفت ، زيرا با آزادى بشر در دنيا كه خدا مقدّر كرده است منافات دارد .
[ 36 ] از سوى ديگر نيرومندترين سلاح ابليس ( جبت ) و پرستش بتها اين است كه فرد ضرورت هماهنگى اجتماعى را قويّا احساس مىكند ( مىخواهد همرنگ جماعت باشد ) ، از اين رو ابراهيم ( ع ) تأكيد كرد كه بتها بسيارى از مردم را گمراه كردهاند و اين تأكيد از آن رو بود كه آدمى بداند كه پيروى از مردم غالبا پيروى از گمراهى است تا فريب « كثرت » را نخورد و با آن مبارزه كند .
رَبِّ إِنَّهُنَّ أَضْلَلْنَ كَثِيراً مِنَ النَّاسِ
- اى پروردگار من ! اينها بسيارى از مردم را گمراه كردهاند . » بتها به صورت نيروهاى اجتماعى فرهنگى يا اجتماعى و سياسى ظاهر مىشوند و شايد از اين جهت باشد كه ضلالت به آن عوامل نسبت داده شده و « اضللن » به صيغهء جمع مؤنث غايبه آمده نه « اضلّت » به صيغهء مفرد مؤنث ، كه اگر مراد از بتها ، سنگها و چوبهاى پرستيده شده مىبود ، مناسبتر مىنمود .
نكتهء ديگر اين كه قريش چون در مقابل بتها سر تسليم فرود آوردند خود را فريب دادند و موضع ضعيف خود را در برابر توحيد چنين توجيه كردند كه فرزندان ابراهيماند و زيانى متوجه آنان نيست چنان كه بنى اسراييل كردند ، از اين رو بود كه ابراهيم از آنان بيزارى نمود .
فَمَنْ تَبِعَنِي فَإِنَّهُ مِنِّي وَ مَنْ عَصانِي فَإِنَّكَ غَفُورٌ رَحِيمٌ
- پس هر كس از من پيروى كند از من است و هر كس فرمان من نبرد ، تو آمرزنده و مهربانى . » / 418 شايد اين كه ابراهيم نگفت « من عصانى فإنّ عذابك شديد » به اين سبب باشد كه سخنش بوى خود خواهى ندهد و چنين تلقّى نشود كه وى سبب عذاب كردن است .