اسراف ، و در پى آن اضطراب و ترس ايشان را مىافزايد ، و بدينسان نعمت خدا را به كفر بدل مىكنند .
أَ لَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ بَدَّلُوا نِعْمَتَ اللَّهِ كُفْراً
- آيا نديدهاى آن كسانى را كه نعمت خدا را به كفر بدل ساختند . » بارزترين نمونهء نعمت ، نعمت رسالت است كه آن را نپذيرفتند و رؤسا و پيروان و خدمهء كفر هم چنان منكر رسالتاند ، و تنها اين نعمت نيست كه انكارش مىكنند ، نعم ديگرى نيز هست كه آنها را وسيلهء كفر قرار مىدهند ، همچون نعمت سلطه و رفاه و سلامت و امن . اينان پيروان خود را در وادى هلاكت مىاندازند و ضعفا را در دشمنى با صاحبان رسالت رهبرى مىكنند .
/ 409
وَ أَحَلُّوا قَوْمَهُمْ دارَ الْبَوارِ
- و مردم خود را به ديار هلاك بردند . » شكست از آن رؤساى كافران خواهد بود ، امّا اينان لشكرى از مستضعفان را به دنبال خود مىكشند و تلخى شكست را به آنان مىچشانند .
[ 29 ] اين عقوبت در دنياست ، امّا در آخرت همگى به دوزخ مىروند .
جَهَنَّمَ يَصْلَوْنَها وَ بِئْسَ الْقَرارُ
- به جهنّم ، آن قرارگاه بد ، داخل مىشوند . » [ 30 ] رؤساى كافران براى تقويت سلطهء طاغوتى خود بر مردم و براى اين كه باطل آراسته را در برابر منطق حق قرار دهند ، مردم را به بتهاى باطل مىخوانند ، گاهى پرچم نژاد پرستى و تعصّب قومى را بر مىاندازند و گاهى نام پدران پيشين را فرياد مىزنند و زمانى از سرزمين يا زبان يا وطن سخن مىگويند يا از امنيّت و رفاه دم مىزنند ؛ همهء اينها براى اين است كه مردم را از توحيد كه والاترين ارزش معنوى انسان است باز دارند .
وَ جَعَلُوا لِلَّهِ أَنْداداً لِيُضِلُّوا عَنْ سَبِيلِهِ
- براى خدا همتايانى قرار دادند تا مردم را از راه او گمراه سازند . » و هدف آنان از همهء اين كارها بهرهمندى از لذايذ دنياى پست است . امّا نعمتها تا كى ادامه مىيابد ؟ جز اين است كه مدّت كوتاهى ادامه خواهد داشت ؟