مثلهايى كه خدا مىزند براى ياد آورى مردم است . از راه تشبيه شئون بشرى به طبيعت مخلوق ، خرد آدمى به كنه حقايق راه مىيابد . فرقى نمىكند كه اين درخت نخل يا درختى خيالى يا گمنام يا حتى مراد شجرهء طيّبهء پيامبر ( ص ) و خاندان پاك او باشد ، چنان كه در روايات بسيارى آمده است ؛ زيرا هدف شناختن امرى است كه ثبات عقيدهء راستين همراه با بارور و پر ثمر بودن آن را به طور قطع بيان كند .
[ 26 ] امّا سخن بد ، يعنى نفسى كه بر عقيدهء استوارى نيست ، همانند درخت بدى است كه نمىتواند در زمين قرار يابد و ميوه هم ندارد .
وَ مَثَلُ كَلِمَةٍ خَبِيثَةٍ
- و مثل سخن ناپاك ، » « كلمه » در قرآن اشاره به محتوا و نه به لفظ است ، چنان كه كلمة اللَّه « كن فيكون » اشاره به ارادهء والاى خداست ، و « عيسى » صورت مجسّم « كن فيكون » است و به همين جهت « كلمة اللَّه » خوانده شده است .
كلمهء بد يعنى انديشه بد و باطل كه از آن به « كلمه » تعبير شده است و از سياق عبارت پيداست كه مراد شريك قرار دادن بر خدا براى گمراه كردن مردم
جَعَلُوا لِلَّهِ أَنْداداً لِيُضِلُّوا عَنْ سَبِيلِهِ
است .
/ 403
كَشَجَرَةٍ خَبِيثَةٍ اجْتُثَّتْ مِنْ فَوْقِ الْأَرْضِ ما لَها مِنْ قَرارٍ
- چون درختى ناپاك است كه ريشه در زمين ندارد و بر پا نتواند ماند . » برخى از اجتماعات گمراه قبيلگى يا حزبى شبيه اين درخت خبيثهاند مانند بنى اميه در تاريخ و حزب بعث كنونى .
سخن ثابت و استوار
[ 27 ] سخن پاك كلمهء توحيد است كه خداوند مؤمنان را بر آن استوار مىكند و در دژ آن پناه مىدهد تا آن كه اميال شهوانى بر آنان نتازد و تند باد فشارها آنان را نجنباند . نه تشويق توانگران مرفّه مىتواند و نه تهديد مستكبران كه مؤمنان را از پايگاههاى استوار در دفاع از حق و عزّت خود بيرون كند .